İntensiv kənd təsərrüfatı və ya intensiv əkinçilik — mümkün olan ən yüksək məhsuldarlığın əldə edilməsinə yönəlmiş kənd təsərrüfatı metodu. Bu üsulda müasir kənd təsərrüfatı sistemləri və texnologiyalarından istifadə olunur, texniki və elmi əsaslı bütün tədbirlər tətbiq edilir.[1]
İntensiv kənd təsərrüfatı ekstensiv əkinçiliyin əksidir; ekstensiv təsərrüfatda köhnə texnikalar və daha az istehsal vasitələri hesabına geniş ərazilərin istifadəsi yolu ilə məhsul əldə edilir.
İntensiv kənd təsərrüfatında müasir əkinçiliyin bütün üsulları tətbiq olunaraq maksimum məhsuldarlığın əldə edilməsi məqsəd qoyulur. Bu, torpağın potensial imkanlarına müvafiq olaraq vahid sahədən ən yüksək məhsulun götürülməsi, həmçinin heyvandarlıqda heyvanlardan əldə edilə biləcək ən yüksək süd və ət istehsalının təmin edilməsi deməkdir.
İntensiv kənd təsərrüfatının həyata keçirilməsi üçün kənd təsərrüfatı mexanikləşdirilməsi, suvarma, dərmanlama (pestisid tətbiqi), gübrələmə, toxum və heyvan seleksiyası, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı müəssisələrinin mövcudluğu, eləcə də sabit marketinq sisteminin yaradılması zəruridir. Bu sistemdə insan əməyinin yerini əsasən maşınlar və texniki vasitələr tutur. Bütün bu amillər vahid sahədən əldə edilən məhsuldarlığın artmasına səbəb olur.[1] Nadas tətbiqi (gələcəkdə məhsuldarlığın yüksək olmasına görə torpağın müəyyən bir müddət dinc saxlanılması, yəni əkin üçün istifadə edilməməsi) minimuma endirilir və ya tamamilə aradan qaldırılır, il ərzində bir neçə məhsul götürülür. Dünyada 1960-cı illərdən sonra müşahidə olunan məhsuldarlıq artımı Yaşıl İnqilab adlandırılır.
Bəzi ölkələrdə buğda məhsuldarlığı tətbiq edilən kənd təsərrüfatı metodları barədə aydın təsəvvür yaradır. Hektar başına məhsuldarlıq Belçika və Almaniyada 3600 kq, Fransada 4500 kq, Niderlandda isə 4800 kq təşkil edir. Halbuki eyni göstərici Türkiyədə 1800–2000 kq, Yaxın Şərq və Afrika ölkələrində isə 1000–1200 kq səviyyəsindədir. Oxşar vəziyyət heyvandarlıq sahəsində də müşahidə olunur: intensiv kənd təsərrüfatında bir heyvan üzrə orta süd istehsalı 6000–8000 kq, ət istehsalı isə 500–700 kq-a çatır.[1]
Torpaq ehtiyatları məhdud, əhalisi sıx olan ölkələr bu metodu tətbiq etməyə məcburdur. Uzun müddət kənd təsərrüfatında istifadə edilmiş torpaqlarda intensiv əkinçilik aparılması zəruri sayılır. Lakin bu üsulu əsasən inkişaf etmiş ölkələr tətbiq edə bilir, çünki müasir kənd təsərrüfatı texnikası, gübrələr və seleksiya olunmuş toxumlar onların ixtiyarındadır; inkişaf etməkdə olan ölkələrin isə bunlara çıxış üçün kifayət qədər maliyyə imkanları olmur. Ərazisi geniş, əhalisi az olan ölkələrdə (məsələn, Kanada, Avstraliya) intensiv əkinçilik əvəzinə daha çox ekstensiv kənd təsərrüfatı üsulu tətbiq edilir.
- İntensiv (sıx, müasir) kənd təsərrüfatı[2]
- Ekstensiv (geniş yayılmış, kobud) kənd təsərrüfatı
- Nadas əkinçiliyi
- Növbəli əkinçilik
- Plantasiya əkinçiliyi
- Parnik əkinçiliyi
- Turfanda (erkən məhsul) əkinçilik
- ↑ 1 2 3 Tarım Coğrafyası. Ankara: PAGEM AKADEMİ. 2015. səh. 78. ISBN 9786053643432. (#accessdate_missing_url)
- ↑ "TÜRKİYE'DE TARIM" (PDF). eba.gov.tr. 22 mart 2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 16 mart 2020.
- "An expansion of the demographic transition model: the dynamic link between agricultural productivity and population". Russel Hopfenberg, Psychiatry and Behavioral Sciences Department, Duke University, USA. Journal Biodiversity, Taylor & Francis Online. 22 oktyabr 2014.