Şəbəkə planlayıcısı (ing. network planner, network scheduler) — bir təşkilatın və ya müəssisənin şəbəkə infrastrukturunu dizayn və optimallaşdırma prosesini həyata keçirən mütəxəssis və ya proqram vasitəsidir.[1] Şəbəkə planlayıcıları şəbəkənin səmərəli işləməsini təmin etmək üçün müxtəlif faktorları nəzərə alır və məlumat ötürülməsi, təhlükəsizlik və performans baxımından optimal həllər yaradırlar.[2] Şəbəkə planlaması həm yeni şəbəkələrin qurulması, həm də mövcud şəbəkələrin genişləndirilməsi və optimallaşdırılması üçün vacibdir.[3]

Şəbəkə topologiyası cihazların necə birləşəcəyini müəyyən edir. Planlayıcı, təşkilatın ehtiyaclarına və büdcəsinə uyğun olaraq ulduz, halqa, mesh və ya hibrid topologiyalar seçir. Hər bir topologiyanın öz üstünlükləri və çatışmazlıqları olduğundan planlayıcı ətraflı analiz apararaq uyğun variantı seçir.[4]
Şəbəkə planlayıcısı ərazi xəritələrini, binaların və otaqların yerləşməsini nəzərə alaraq şəbəkə örtükləməsini planlayır. Məsələn, simsiz şəbəkələrdə (Wi-Fi) ən optimal yerləşməni və cihazların siqnal sahəsini müəyyən etmək üçün lazımi təhlillər aparılır.[5] Bu, əlaqə nöqtələrinin yerləşdiyi yerlərin, gücləndiricilərin və giriş nöqtələrinin effektiv yerləşməsini təmin edir.
Şəbəkə planlayıcısı şəbəkədə gözlənilən məlumat axınını nəzərə alır və buna uyğun bant genişliyini təyin edir. Hər bir bölmənin və ya şöbənin tələb etdiyi bant genişliyini təhlil edir və şəbəkə yüklənməsinin qarşısını almaq üçün öncədən tədbirlər alır.[6] Müəyyən edilən qaynaqlar və tətbiqlər üçün öncədən təyin edilmiş bant genişliyi şəbəkənin kəsilmədən, sabit şəkildə işləməsinə kömək edir.
Təhlükəsizlik hər bir şəbəkənin əsas elementidir.[7] Şəbəkə planlayıcısı təhlükəsizlik divarlar, virtual özəl şəbəkələr (VPN), şifrələmə və giriş nəzarət sistemləri kimi təhlükəsizlik tədbirlərini nəzərə alır. Məlumatların icazəsiz şəxslərdən qorunması üçün ən uyğun təhlükəsizlik metodlarını seçir və şəbəkədəki hər bir cihazın təhlükəsizlik vəziyyətini təmin edir.
Şəbəkə planlayıcısı şəbəkəni tətbiq etmədən əvvəl müxtəlif proqram vasitələrindən istifadə edərək simulyasiya aparır. Simulyasiyalar vasitəsilə şəbəkənin mümkün problemlərini əvvəlcədən təyin etmək mümkündür.[8] Belə testlər şəbəkənin performansını və dayanıqlığını qiymətləndirmək üçün çox faydalıdır.
Şəbəkə planlayıcısı hər hansı bir şəbəkə probleminin qarşısını almaq və şəbəkə xidməti kəsintilərinin minimuma endirilməsi üçün yedəkləmə və təmir tədbirlərini planlaşdırır.[9] Buraya avadanlıqların ehtiyat kopiyaları, ehtiyat məlumat yolları və təmir strategiyaları daxildir.
Şəbəkə planlayıcısı şəbəkənin işə salındıqdan sonra da monitorinq alətlərindən istifadə edir. Şəbəkənin stabil işləməsini təmin etmək üçün müxtəlif nəzarət sistemləri tətbiq olunur.[10] Planlayıcıya şəbəkə problemlərini və performansda olan azalmanı vaxtında aşkar etməyə imkan verir.
Şəbəkə planlayıcısı həm kiçik müəssisələr, həm də geniş korporativ mühitlər üçün əhəmiyyətlidir və şəbəkənin effektivliyini, təhlükəsizliyini və etibarlılığını artırmağa kömək edir.[11]
- ↑ "Queuing Disciplines: Order of Packet Transmission and Dropping" (PDF). tau.ac.il. 25 oktyabr 2006. 4 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 18 mart 2014.
- ↑ "Traffic Control HOWTO: Classless Queuing Disciplines (qdiscs)". tldp.org. 22 fevral 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 noyabr 2013.
- ↑ "tc(8) - Linux manual page". man7.org. 7 sentyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 sentyabr 2023.
- ↑ "Traffic Control HOWTO: Traditional Elements of Traffic Control". tldp.org. 27 may 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 noyabr 2013.
- ↑ "Traffic Control HOWTO: Components of Linux Traffic Control". tldp.org. 18 fevral 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 noyabr 2013.
- ↑ "Advanced traffic control - ArchWiki". wiki.archlinux.org. 22 sentyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 sentyabr 2023.
- ↑ "Let them run CAKE". LWN.net. 12 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 oktyabr 2024.
- ↑ "Heavy-Hitter Filter qdisc". kernel.org. 22 fevral 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 oktyabr 2024.
- ↑ "Network emulator Linux kernel network scheduler module". kernel.org. 22 fevral 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 sentyabr 2013.
- ↑ "Proportional Integral controller Enhanced (PIE)". kernel.org. 22 fevral 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 oktyabr 2024.
- ↑ "The Linux kernel network scheduler". kernel.org. 26 dekabr 2012. 22 fevral 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 sentyabr 2013.