Butan 4 dzonqdeyə (ing. dzongdey) bölünmüşdür, tərkibinə 20 dzonqxaq daxildir(dzonq-ke རྫོ་ཁག།, ing. dzongkhag). Hər dzonqxaq öz növbəsində qevoqlara (ing. gewog) bölünür, onlar isə dunqxaqlarla birləşir (ing. dungkhag).
1988-ci ilə Butan dzonqxaqlar və dövlət arasında ara keçid yaratmaq üçün dörd dzonqdeylə birləşdi.[1]
| Dzonqdey (zona) | İnz.mərkəz | Sahə, km² | Əhalinin sayı, (2005) nəf. | Əhalinin sıxlığı, nəf./km² | Dzonqxaqların sayı |
|---|---|---|---|---|---|
| Qərbi | Tximpxu | 8345 | 281244 | 33,70 | 5 |
| Mərkəzi | Dampxu | 11023 | 88855 | 8,06 | 5 |
| Cənubi | Qelepxu | 8499 | 89720 | 10,56 | 4 |
| Şərqi | Monqar | 10949 | 175163 | 16,00 | 6 |
| Butan, cəmi | Tximpxu | 38 816 | 634 982 | 16,36 | 20 |
Dzonqxaq (dzonq-ke རྫོ་ཁག། ing. Dzongkhag), dzonq-ke dilində birinci səviyyədə tabe olan Butanın inzibati-ərazi vahidi. Dzonqxaqlar qevoqlara (ing. gewogs) bölünür. Böyük dzonqxaqlardan bəziləri bir və ya daha çox ara bölmələrə sahibdirlər və dunqxaq adlanırlar (ing. dungkhag), onlarda qevoqlara bölünür.
| No. | Dzonqxaq | Rəsmi adı (ing. dilində)[2] | Keçmiş və ya digər adlar (ingiliscə)[1] | dzonq-ke | Romanizasiya 1 | Dzonqdey |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Bumtanq | Bumthang | བུམ་ཐང་ | Bºumtha | Cənubi | |
| 2. | Çukxa | Chhukha | Chukha | ཆུ་ཁ་ | Chukha | Qərbi |
| 3. | Daqana | Dagana | Dhakana, Tagana, Daga | དར་དཀར་ནང་ | Dºagana | Mərkəzi |
| 4. | Qasa | Gasa | མགར་ས་ | Gâsa | Mərkəzi | |
| 5. | Xaa | Haa | Ha | ཧད་ / ཧཱ་ | Hâ | Qərbi |
| 6. | Lxuntse | Lhuentse | Lhuntshi, Lhuntsi, Lhuntse | ལྷུན་རྩེ་ | Lhüntsi | Şərqi |
| 7. | Monqar | Mongar | Monggar, Mongor | མོང་སྒར་ | Mongga | Şərqi |
| 8. | Paro | Paro | Rinpung | སྤ་གྲོ་ | Paro | Qərbi |
| 9. | Pemaqatsel | Pema Gatshel | Pemagatsel, Pemagatshel | པདྨ་དགའ་ཚལ་ | Pemagatshä | Şərqi |
| 10. | Punakxa | Punakha | Punaka | སྤུ་ན་ཁ་ | Punakha | Mərkəzi |
| 11. | Samdrup-Conqxar | Samdrup Jongkhar | Samdrup, Samdrup Jongkha | བསཾ་གྲུབ་ལྗོངས་མཁར་ | Samdru Jongkha | Şərqi |
| 12. | Samtse | Samtse | Samchi | བསམ་རྩེ་ | Samtsi | Qərbi |
| 13. | Sarpanq | Sarpang | Geylegphug, Gaylegphug, Gelephu (Sarbhang) | གསར་སྦང་ | Sarbang | Cənubi |
| 14. | Tximpxu | Thimphu | Tashi Chho Dzong, Thimbu | ཐིམ་ཕུག་ | Thimphu | Qərbi |
| 15. | Traşiqanq | Trashigang | Tashigang | བཀྲ་ཤིས་སྒང་ | Trashigang | Şərqi |
| 16. | Traşiyanqtse | Trashiyangtse | Tashi Yangtse, Trashi Yangtse, Trashiyangtsi, Trashiyangste | བཀྲ་ཤིས་གཡང་རྩེ་ | Trashi’yangtse | Şərqi |
| 17. | Tronqsa | Trongsa | Tongsa | ཀྲོང་གསར་ | Trongsa | Cənubi |
| 18. | Tsiranq | Tsirang | Chirang | རྩི་རང་ | Tsirang | Mərkəzi |
| 19. | Vanqdi-Pxodranq | Wangdue Phodrang | Wangdi Phodrang, Andguphodang, Wangdue, Wangdue Phodrang, Wangdupotrang, Wangü-Phodrang | དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་ | 'Wangdi Phodrºa | Mərkəzi |
| 20. | Jemqanq | Zhemgang | Shemgang | གཞལ་སྒང་ | Zhºämgang | Cənubi |
1 used by Dzongkha Development Authority (reflects pronunciation)
Əvvəllər Butanda 9 rayon mövcud idi: Byakar (ing. Byakar), Dukye (ing. Dukye), Xa (ing. Ha), Paro (ing. Paro), Punakha (ing. Punakha), Taqana (ing. Tagana), Tximbu (ing. Thimbu), Tonqsa (ing. Tongsa) və Vanqdi-Pxodranq (ing. Wangdue Phodrang). 9 rayon penloplar (ing. penlops) tərəfindən idarə olunurdu. Ölkə daha sonra dzonqxaqlara bölündü. 1987-ci ildə dzonqxaq ərazisi Qasa Puankxa və Tximpxu dzonqxaqlar arasındı bölündü, Çukxa isə Samtse, Paro, və Tximpxu dzonqxaqlar hissələrindən meydana gəldi[1].
Hər dzonqxaq administrasiyanın rəhbərliyi başçılıq edir, Dzonqdaq (ing. dzongdag) adlanır. İlk olaraq Dzonqdaqlar Butan kralı tərəfindən təyin olunurdu lakin 1982-ci ildə Dövlət Xidmətinin Kral Komissiyası tərəfindən təyin olurdu. Dzonqdaq dzonqxaqın bütün inkişafını rəhbərliyinin köməyi ilə idarə edir. Ona inzibati tədbirlər həyata keçirmək üçün Dzonqreb (ing. dzongrab) (idarə heyətinin köməkçisi) köməklik göstərir.
Dunqxaq (ing. Dungkhag) — Butanın inzibati-ərazi vahididir. Dunqxaqlar dzonqxaqlara daxildi, qevoqlar ilə birlikdə bir neçə qevoq birləşir. Dunqxaqlar dzonqxaq ərazisini tam bürümür (istisna — dzonqxaq Sarpanq). Altı əhali sayına görə dunqxaq və dzonqxaq Jemqanq birdən üçə qədər dunqxaq mövcuddur. Butan dunqxaq əhalinin ümumi sayı 15 ədəddir.[2].
| No. | Dzonqxaq | İnz.mərkəz | Sahə, km² | Əhalinin sayı, (2005) nəf. | Əhalinin sıxlığı, nəf./km² | Dzonqdey | Dunqxaqlar[2] | Qevoqlar | Şəhərlər |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Bumtanq | Cakar | 2490 | 16116 | 6,47 | Southern | - | 4 | 5 |
| 2. | Çukxa | Tsimaşam | 1991 | 74387 | 37,36 | Western | 1 | 11 | 6 |
| 3. | Daqana | Daqana | 1276 | 18222 | 14,28 | Central | 1 | 14 | 5 |
| 4. | Qasa | Qasa | 4089 | 3116 | 0,76 | Central | - | 4 | 1 |
| 5. | Xaa | Xaa | 1319 | 11648 | 8 83 | Western | 1 | 6 | 1 |
| 6. | Lxuntse | Lxuntse | 2881 | 15395 | 5,34 | Eastern | - | 8 | 2 |
| 7. | Monqar | Monqar | 1638 | 37069 | 22,63 | Eastern | 1 | 17 | 4 |
| 8. | Paro | Paro | 1693 | 36433 | 21,52 | Western | - | 10 | 2 |
| 9. | Pemaqatsel | Pemaqatsel | 593 | 13864 | 23,38 | Eastern | 1 | 11 | 7 |
| 10. | Punakha | Punakha | 845 | 17715 | 20,96 | Central | - | 11 | 1 |
| 11. | Samdrup-Conkxar | Samdrup-Conkxar | 2207 | 39961 | 18,11 | Eastern | 2 | 11 | 5 |
| 12. | Samtse | Samtse | 1725 | 60100 | 34,84 | Western | 2 | 15 | 3 |
| 13. | Sarpanq | Sarpanq | 2048 | 41549 | 20,29 | Southern | 1 | 12 | 2 |
| 14. | Tximpxu | Tximpxu | 1617 | 98676 | 61,02 | Western | 1 | 10 | 1 |
| 15. | Traşiqanq | Traşiqanq | 2171 | 51134 | 23,55 | Eastern | 3 | 15 | 6 |
| 16. | Traşiyanqtse | Traşiyanqtse | 1459 | 17740 | 12,16 | Eastern | - | 8 | 2 |
| 17. | Tonqsa | Tonqsa | 1815 | 13419 | 7,45 | Southern | - | 5 | 1 |
| 18. | Tsiranq | Dampxu | 632 | 18667 | 29,54 | Central | - | 12 | 1 |
| 19. | Vanqdi-Pxodranq | Vanqdi-Pxodranq | 4181 | 31135 | 7,39 | Central | - | 15 | 3 |
| 20. | Jemqanq | Jemqanq | 2146 | 18636 | 8,68 | Southern | 1 | 8 | 3 |
| Butan, cəmi | Tximpxu | 38816 | 634982 | 16,36 | 15 | 207 | 61 |
Qevoq (ing. gewog, geog) — Butanın inzibati-ərazi vahididir. Bir neçə kəndi və qəsəbəni birləşdirir həmçinin dzonqxaq və yaşayış məntəqələri arasında ara inzibati vahididir. Butanın 20 dzonqxaqı 206 qevoqa bölünür[2].
Hərqevoqa rəhbərlik başçılıq edir , onlar öz növbəsində Qap (ing. gup) adlanır. 1991-ci ildən qevoqlar rəsmi inzibati-ərazi vahidi kimi təyin edirdildi.
Çivoq (dz. སྤྱི་འོག་) — Butanın üçüncü səviyyəli inzibati vahididir. Həm də bir seçki məntəqəsidir. Ölkədə 1,044 çivoq hesablanmışdır. Bir qayda olaraq, hər qevoqda 5-6 çivoq vardır.
- 1 2 3 "Districts of Bhutan". 17 dekabr 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 mart 2019.
- 1 2 3 4 Official codes of Bhutan administrative structure[ölü keçid]
- Political Map of Bhutan Arxivləşdirilib 2020-11-26 at the Wayback Machine (ing.) — Butanın inzibati bölgüsü xəritəsi
- Administrative Map of Bhutan (ing.) — карта Бутана с обозначением границ дзонгхагов, населённых пунктов, дорог, рек, гор и т. д.
- Bhutan_ Districts, Major Cities & Towns — Statistics & Maps on City Population