Masallı Cümə məscidi — Masallı şəhərinin mərkəzində Füzuli küçəsində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi, məscid. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.
| Masallı Cümə məscidi | |
|---|---|
| Ölkə |
 Azərbaycan |
| Şəhər | Masallı |
| Tikilmə tarixi | XIX əsr |
| Vəziyyəti | stabil |
| İstinad nöm. | 4863 |
| Kateqoriya | Məscid |
| Əhəmiyyəti | Yerli əhəmiyyətli |
| 39°01′39″ şm. e. 48°40′03″ ş. u. | |
 |
|
Məscid XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmiş, əsas və yardımçı binalardan, həmçinin mədrəsə binasından ibarətdir. Məscidin minarəsi olsa da, Sovet dövründə dağıdılmışdır. Məscid sonuncu dəfə XX əsrin 80-ci illərində restavrasiya olunaraq muzey kimi istifadə edilmişdir.
Sovet işğalından sonra 1928-ci ildə Azərbaycanda rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar.[4] Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi.[5] Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi.[5][6] Masallı Cümə məscidi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb və məscidin binasından anbarı kimi istifadə olunub.
Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra 2 avqust 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.[7]
Məscidin daxili 354 kv. metr, tutumu 400 nəfərdir. İnşasında qırmızı kərpicdən və yerli meşə materiallarından istifadə edilmişdir. Məscidin orta sütunları çoxillik palıd ağaclarındandır. İçi ağac şəbəkə ilə kişi və qadın ibadət yerlərinə ayrılmışdır. Pəncərələri ağac və rəngli şüşə şəbəkələrdən qurulmuşdur. Məscidin qabaq hissəsinə sütunvarı çıxıntı əlavə edilmişdir. Məscidin qabaq divarları sonradan ağ mərmər üzlüklə örtülmüşdür.
- ↑ "Masallı şəhəri, "Cümə" məscidi — scwra.gov.az saytı". 20 iyul 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 mart 2014. (#redundant_parameters); (#redundant_parameters); (#redundant_parameters)
- ↑ Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası, 2001. səh. 201
- ↑ Mistanlı, 2020. səh. 445
- ↑ Yunusov, 2004. səh. 140
- 1 2 Yunusov, 2004. səh. 141
- ↑ Ələsgərova, Nəsrin. "Ислам в Азербайджане: история и современность | Heinrich Böll Stiftung | Tbilisi - South Caucasus Region". ge.boell.org (rus). 15 yanvar 2005. 13 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 sentyabr 2024.
- ↑ "Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında". e-qanun.az (az.). 2 avqust 2001. 12 avqust 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 yanvar 2026.
- Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası (az.). Bakı: Beynəlxalq Əlhuda. 2001. səh. 310. ISBN 964-8121-59-1. 3 avqust 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 yanvar 2026.
- Mistanlı, Aqşin. Cənub bölgəsinin abidələr ensiklopediyası (az.). Bakı: Adiloğlu nəşriyyatı. 2020. səh. 508. ISBN 978-9952-37-379-0.
- Yunusov, Arif. Azərbaycanda İslam (PDF) (az.). Bakı: Zaman. 2004. səh. 364. ISBN 9952-8052-2-5. 5 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 14 dekabr 2022.