Camal Sürəya (1931[1][2][…], Ərzincan, Türkiyə – 9 yanvar 1990, İstanbul, Türkiyə) — atası Kürd ve anası Zazaəsilli türk şair və yazıçı. Əsil adı Cəmalətddin Səbərdir.[3][4][5]
| Camal Sürəya | |
|---|---|
| türk. Cemal Süreya | |
| Doğum adı | Cemalettin Seber |
| Doğum tarixi | 1931[1][2][…] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 9 yanvar 1990 (58–59 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Vəfat səbəbi | şəkərli diabet |
| Dəfn yeri |
|
| Uşağı | 2 |
| Təhsili | |
| Fəaliyyəti | şair, yazıçı, tərcüməçi, dövlət qulluqçusu |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Cemal Süreya 1931-ci ildə Türkiyənin Ərzincan vilayətinin Pülümür bölgəsində dünyaya gəlmişdir. O, Zaza mənşəli ailədə doğulmuşdur. 1938-ci ildə baş verən Dersim hadisələri nəticəsində ailəsi dövlət tərəfindən sürgün edilərək Bilecik bölgəsinə köçürülmüşdür. Bu sürgün uşaqlıq dövründə Cemal Süreyanın psixologiyasında dərin izlər buraxmış, onun poeziyasında tez-tez rast gəlinən itki, köç, yalnızlıq və yadlaşma mövzularının formalaşmasına təsir etmişdir. Orta təhsilini Bilecik və İstanbulda alan Süreya, ali təhsilini Ankara Universitetinin Siyasal Bilgiler Fakültəsində (Mülkiyyə) tamamlamışdır. Universitet illərində ədəbiyyata marağı daha da güclənmiş, ilk şeirləri müxtəlif ədəbi jurnallarda dərc olunmağa başlamışdır. Təhsilini bitirdikdən sonra dövlət qulluğunda çalışmış, lakin əsas fəaliyyətini ədəbiyyat sahəsində davam etdirmişdir.[6]
İkinci Yeni hərəkatı
Cemal Süreya 1950–60-cı illərdə Türkiyədə formalaşan İkinci Yeni poeziya hərəkatının əsas simalarından biri olmuşdur. İkinci Yeni şairləri arasında Turqut Uyar, Ədib Cansevər, İlhan Berk, Ece Ayhan, Sezai Qaraqoç kimi adlar yer alır.
Cemal Süreya bu hərəkatın emosional və erotik yönünü ən güclü ifadə edən şairlərdən biri olmuşdur.
Ədəbi jurnallar və redaktorluq
Cemal Süreya türk ədəbi mühitində yalnız şair kimi deyil, həm də ədəbi jurnal redaktoru kimi mühüm rol oynamışdır. O, məşhur Papirüs jurnalının qurucusu və redaktoru olmuşdur.
“Papirüs” jurnalı:
İkinci Yeni şairlərinin platforması olmuş,gənc yazıçıların tanınmasına şərait yaratmış,ədəbi tənqid və esselər üçün mühüm tribuna rolunu oynamışdır.
Cemal Süreya fransız dilindən türk dilinə 40-dan çox əsər tərcümə etmişdir. O, xüsusilə Fransız poeziyası və fəlsəfi mətnləri ilə maraqlanmış, bu tərcümələr türk oxucusunun Qərb ədəbiyyatı ilə tanışlığında mühüm rol oynamışdır.
Şeir kitabları
- Üvercinka (1958)
- Göçebe (1965)
- Beni Öp Sonra Doğur Beni (1973)
- Uçurumda Açan (1984)
- Sıcak Nal (1988)
- Güz Bitiği (1988)
- Sevda Sözleri (1990, toplu şeirlər)
Nəsr və esse kitabları
- Şapkam Dolu Çiçekle
- 99 Yüz
- Aydınlık Yazıları
Cemal Süreya həyatı boyu bir neçə dəfə evlənmiş, sevgi münasibətləri onun poeziyasında açıq şəkildə əks olunmuşdur. O, şəxsi həyatını gizlətməyən, hisslərini poeziyanın bir hissəsi kimi görən sənətkar olmuşdur. Onun haqqında ən məşhur əfsanələrdən biri soyadındakı “y” hərfini bir sevgi mərcində uduzması ilə bağlıdır. Əsl soyadı “Süreyya” olsa da, sonradan “Süreya” formasında istifadə etmişdir.
Cemal Süreya 9 yanvar 1990-cı ildə İstanbulda vəfat etmişdir. Ölümündən sonra da əsərləri dəfələrlə nəşr edilmiş, haqqında çoxsaylı tədqiqatlar aparılmışdır.
Cemal Süreya müasir türk poeziyasının dilini dəyişmiş,sevgi və erotikanı tabu olmadan poeziyaya gətirmiş,şeiri intellektual və emosional səviyyədə birləşdirmişdir. Bu gün onun şeirləri Türkiyədə və türk dilli ölkələrdə ən çox oxunan və sitat gətirilən poetik mətnlər sırasındadır.
- 1 2 Cemal Süreya // NUKAT. 2002.
- 1 2 Cemal Süreya // CONOR.BG.
- ↑ https://www.bkmkitap.com/blog/cemal-sureya?srsltid=AfmBOopcDACHTUvNbboPnQ8F5noHRnUFbMh5zG8p2SovF8Fuy_4-QQOR
- ↑ "Arxivlənmiş surət". 9 oktyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2026.
- ↑ "Arxivlənmiş surət". 6 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2026.
- ↑ "Arxivlənmiş surət". 20 iyul 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 yanvar 2026.