Casa da Índia

Casa da Índia
Casa da Índia
Ümumi məlumatlar
Sənaye	beynəlxalq ticarət
Təsis tarixi	1500
Baş qərargahın yeri	Lissabon;

Casa da Índia (azərb. Hindistan Evi və ya Hindistanın Evi‎) — Kəşflər dövründə Portuqaliyanın dövlət nəzarətində olan ticarət təşkilatı. Bu qurum beynəlxalq ticarəti və Portuqal imperiyasının Asiya və Afrika boyunca yerləşən ərazilərini, koloniyalarını və faktoriyalarını (ticarət məntəqələrini) tənzimləyirdi. "Casa da Índia"nın əsas məqsədlərindən biri Atlantik okeanı, Hind okeanı, Ərəb dənizi və Hindistan adalarında Portuqaliyanın mare clausum (“bağlı dəniz” — dənizlər üzərində tam nəzarət) siyasətini təmin etmək idi.^[1]

Casa da Índia 1500-cü ildə kral I Manuel tərəfindən Portuqaliyanın ədviyyat ticarəti üzərindəki inhisarını idarə etmək və Portuqaliya Hindistanı üçün kral siyasətini yönləndirmək məqsədilə yaradılmışdır. 1503-cü ildən sonra qurum özünə 1443-cü ildə Dənizçi Henri tərəfindən yaradılmış və Portuqaliyanın Afrika üzrə ticarətini həyata keçirən Casa da Guiné e Mina təşkilatını da birləşdirdi. Bununla da Casa da Índia bütün Portuqaliya imperial ticarətinin tənzimlənməsinə, Asiya və Afrikadakı ticarət məntəqələri və hərbi bazaların idarə edilməsinə, eləcə də Portuqaliya tacının kommersiya maraqlarının qorunmasına cavabdeh oldu.

Ədviyyat ticarəti üzərindəki Portuqaliya inhisarını qorumaq məqsədi ilə təsis olunan Casa da Índia, 1497-ci ildən etibarən Portuqaliya Hindistan donanmalarının maliyyələşdirilməsi və təşkili işinə başladı. Bu donanmalar qızıl, fil sümüyü və ədviyyat kimi qiymətli məhsulları Asiya və Afrikadakı Portuqaliya koloniyalarından və ticarət məntəqələrindən Lissabona daşıyan qalyonlar, karraklar və karavellərdən ibarət idi. Casa da Índia məşhur portuqaliyalı səyyahların — o cümlədən Vasko da Qama (Hindistana dəniz yolunun kəşfi), Pedru Alvareş Kabral (Braziliyanın kəşfi) və Afonso de Albuquerki (Portuqaliyanın Hind okeanında üstünlüyünün qurucusu) — səfərlərinə dəstək olmuşdur.^[2]

XV–XVI əsrlər boyunca Casa da Índia sürətlə güclü iqtisadi quruma çevrilmiş və Portuqaliyanın Qərbi Afrika, Şərqi Afrika, Yaxın Şərq, Hindistan və Hindistan adalarında apardığı kəşfiyyat və ekspedisiyaların maliyyələşdirilməsində həlledici rol oynamışdır. Casa da Índia həmçinin erkən dövrün xəritəçilik elminin inkişafında mühüm yer tutmuş, ilk dünya xəritələrindən biri olan Padrão Real xəritəsinin hazırlanmasına himayəçilik etmişdir.

"Casa da Índia"nın 1400-cü illərdəki ilkin yaranma dövründən 1833-cü ildə ləğvinə qədər onun əsas məqsədləri və Portuqaliya tacı ilə münasibətləri dəyişikliklərə məruz qalmışdır. 1642-ci ildən sonra qurum qızıl, gümüş, fil sümüyü və ədviyyat üzərindəki bütün inhisar hüquqlarını itirmiş və yalnız ticarətin tənzimləyicisi və gömrük orqanı kimi fəaliyyət göstərməyə davam etmişdir. 1755-ci ildəki Böyük Lissabon Zəlzələsi zamanı Casa da Índia-nın Ribeira Sarayında yerləşən mənzilləri və infrastrukturunun dağıdılması təşkilatın fəaliyyətini xeyli zəiflətdi. Portuqaliyanın dəyişən ticarət və kolonial siyasəti fonunda qurum tədricən öz əhəmiyyətini itirdi və onun funksiyaları Portuqaliya hökumətinin müxtəlif nazirlik və idarələri tərəfindən mənimsənildi. Nəhayət, Casa da Índia 1833-cü ildə tamamilə ləğv edildi.^[3]

İstinadlar

↑ Maḥmūd Ṭāliqānī; Dejanirah Couto; Jean-Louis Bacqué-Grammont. كارتوگرافى تاريخى خليج فارس: actes du colloque organisé les 21 et 22 avril 2004 à Téhéran par l'EPHE, l'université de Téhéran et le Centre de documentation et de recherche d'Iran. Peeters Publishers. 2006. səh. 66. ISBN 978-2-909961-40-8.
↑ e.g. Teixeira da Mota (1969) "Os Regimentos do cosmógrafo-mor de 1559 e 1592 e as origens do ensino náutico em Portugal",Memórias da Academia das Ciências de Lisboa, vol. 13, pp.227-91. J.I. Brito-Rebello (1903) Livro de Marinharia (Lisbon: Libânio da Silva) replicates the documents for the nominations of Pero Annes (18 February 1503), João de Lisboa replacing Gonçalo Álvares as "patrão" (11 December 1522) and "piloto-mor" (12 January 1525), and Fernando Affonso as "patrão" (15 November 1526)
↑ Copper was the "red gold" of Africa, exported as manillas, the ring-like armlets which served as a form of money or barter coinage amongst certain West African peoples in Guinea Coast, Gold Coast, see Chamberlain, C. C.(1963). The Teach Yourself Guide to Numismatics. English Universities Press. P. 92. From contemporary records, we know the earliest Portuguese were made in Antwerp; between 1504 and 1507 Portugal exported 287,813 manillas into Guinea via San Jorge da Mina. vide Einzig, Paul (1949). Primitive Money in its ethnological, historical and economic aspects. Eyre & Spottiswoode. London. P. 155.

[ṬāliqānīCouto2006-1] Maḥmūd Ṭāliqānī; Dejanirah Couto; Jean-Louis Bacqué-Grammont. كارتوگرافى تاريخى خليج فارس: actes du colloque organisé les 21 et 22 avril 2004 à Téhéran par l'EPHE, l'université de Téhéran et le Centre de documentation et de recherche d'Iran. Peeters Publishers. 2006. səh. 66. ISBN 978-2-909961-40-8.

[2] .g. Teixeira da Mota (1969) "Os Regimentos do cosmógrafo-mor de 1559 e 1592 e as origens do ensino náutico em Portugal",Memórias da Academia das Ciências de Lisboa, vol. 13, pp.227-91. J.I. Brito-Rebello (1903) Livro de Marinharia (Lisbon: Libânio da Silva) replicates the documents for the nominations of Pero Annes (18 February 1503), João de Lisboa replacing Gonçalo Álvares as "patrão" (11 December 1522) and "piloto-mor" (12 January 1525), and Fernando Affonso as "patrão" (15 November 1526)

[3] Copper was the "red gold" of Africa, exported as manillas, the ring-like armlets which served as a form of money or barter coinage amongst certain West African peoples in Guinea Coast, Gold Coast, see Chamberlain, C. C.(1963). The Teach Yourself Guide to Numismatics. English Universities Press. P. 92. From contemporary records, we know the earliest Portuguese were made in Antwerp; between 1504 and 1507 Portugal exported 287,813 manillas into Guinea via San Jorge da Mina. vide Einzig, Paul (1949). Primitive Money in its ethnological, historical and economic aspects. Eyre & Spottiswoode. London. P. 155.

[1]

[2]

[3]