Butun axtardiqlarinizi tapmaq ucun buraya: DAXIL OLUN
  Mp4 Mp3 Axtar Yukle
  Video Axtar Yukle
  Shekil Axtar Yukle
  Informasiya Melumat Axtar
  Hazir Inshalar Toplusu
  AZERI CHAT + Tanishliq
  Saglamliq Tibbi Melumat
  Whatsapp Plus Yukle(Yeni)

  • Ana səhifə
  • Təsadüfi
  • Yaxınlıqdakılar
  • Daxil ol
  • Nizamlamalar
İndi ianə et Əgər Vikipediya sizin üçün faydalıdırsa, bu gün ianə edin.
Birthday mode (Baby Globe) settings

Fərman bəy Nərimanbəyli

Azərbaycanlı mühəndis, Cümhuriyyət tələbəsi, repressiya qurbanı.
  • Məqalə
  • Müzakirə

Fərman bəy Nərimanbəyli və ya Yaqub Fərman Nərimanbəyov (16 iyul 1899, Şuşa – fevral 1977, Mingəçevir) — azərbaycanlı mühəndis, Cümhuriyyət tələbəsi, repressiya qurbanı, Əməkdar energetik.

Fərman bəy Nərimanbəyli
Doğum tarixi 16 iyul 1899(1899-07-16)
Doğum yeri
  • Şuşa, Şuşa qəzası, Yelizavetpol quberniyası, Rusiya imperiyası
Vəfat tarixi fevral 1977(1977-02) (77 yaşında)
Vəfat yeri
  • Mingəçevir, Azərbaycan SSR, SSRİ
Uşaqları
  • Vidadi Nərimanbəyov,
  • Toğrul Nərimanbəyov
Atası Əmir bəy Nərimanbəyov
Təhsili
  • Birinci Tiflis gimnaziyası,
  • Tuluza Universiteti[d] (1920–1927)
Fəaliyyəti mühəndis
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Birinci Tiflis Kişi Gimnaziyasında təhsil alıb. Azərbaycan Cümhuriyyəti dövründə Dövlət Müdafiə Komitəsinin katibi işləyib. Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilib. Tuluza Universitetinin energetika fakültəsində təhsil alıb. Təhsilini bitirdikdən sonra Parisdə yaaşyıb və ixtisası üzrə işləyib.

Fərman bəy 1929-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Azərbaycan SSR-yə köçüb. Azərbaycan Dövlət Plan Komitəsində elektrikləşdirmə bölməsinin rəisi işləyib. Azərbaycanda Stalin Repressiyaları dövründə 1938-ci il yanvarın 1-də həbs olunub. Millətçi-burjua təşkilata üzv olmaqda və əks-inqilabi fəaliyyətdə ittiham olunaraq sürgün edilib. Sürgündən qayıtdıqdan sonra Mingəçevirdə yaşayıb və Mingəçevir SES-də energetik işləyib. "Azərbaycan SSR-in əməkdar energetiki" fəxri adı alıb.

Azərbaycan Cümhuriyyəti dövründə Bakı şəhərinin general-qubernatoru olmuş Əmir bəy Nərimanbəyovun oğlu, "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı"ları Vidadi Nərimanbəyov və Toğrul Nərimanbəyovun atasıdır.

Mündəricat

  • 1 Həyatı
    • 1.1 İlk illəri
    • 1.2 SSRİ-də
  • 2 Ailəsi
  • 3 Həmçinin bax
  • 4 Mənbə
    • 4.1 İstinadlar
    • 4.2 Ədəbiyyat

Həyatı

İlk illəri

Fərman bəy Əmir bəy oğlu Nərimanbəyli 1899-cu il iyulun 16-da Şuşa şəhərində anadan olub.[1] Birinci Tiflis Kişi Gimnaziyasında təhsil alıb və oranı 1917-ci ildə bitirib.[1][2]

1920-ci il Paris.

1918-ci il 28 may tarixində Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulub.[3][4] Fərman bəy ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb. Dördüncü hökumət kabineti dövründə Azərbaycan Cümhuriyyəti Dövlət Müdafiə Komitəsinin katibi işləyib.[5][1]

Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti 1919-cu il sentyabrın 1-də ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 1919–1920-ci tədris ilində 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul etdi.[6][7][8] Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrıldı.[9] Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən edildi.[10][11][12]

Fərman bəy Nərimanbəyli də ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilən tələbələrdən biri olub.[13] Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivində saxlanılan sənədlər Yaqub bəy Nərimanbəyovun adına rəsmiləşdirilsə də,[14] təhsil almaq üçün xaricə göndərilən şəxs onun qardaşı Fərman bəy Nərimanbəyli olub. Fərman bəy təhsil almağa qardaşının sənədləri ilə getdiyi üçün bir çox sənədlərdə adını "Yaqubfərman" kimi qeyd edib.[15]

Xaricə göndərilən tələbələrin ilk 24 nəfərlik hissəsi 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə Bakı Dəmiryolu Vağzalında tələbələri yolasalma mərasimi keçirilib.[16] Fevralın 11-də Parisə çatan tələbələri Paris Sülh Konfransında iştirak edən Əlimərdan bəy Topçubaşının rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşılayıb.[17][18] Əlimərdan bəy tələbələr qarşısında çıxış edərək onlara nəsihətlər verib və uğurlar arzulayıb.[18]

Bir neçə müddət Parisdə qaldıqdan sonra tələbələr təhsil almaq üçün Avropanın müxtəlif şəhərlərinə yola salınıblar. Fərman bəy Tuluza Universitetinin energetika fakültəsində təhsil alıb.[19] 1927-ci ildə təhsilini bitirdikdən sonra ailəsi ilə birlikdə Parisə köçüb.[20] Burada öz ixtisasi üzrə işləyib.[20]

SSRİ-də

Həbsdə ikən 1938-ci il

Fərman bəy 1929-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Azərbaycan SSR-yə köçüb.[20][21] Azərbaycan Dövlət Plan Komitəsində elektrikləşdirmə bölməsinin rəisi işləyib.[22][23][24]

1938-ci il yanvarın 1-də Yeni il gecəsi XDİK tərəfindən həbs olunub.[25][26] İstintaq işi 1938-ci il aprelin 10-a qədər davam edib.[25] Millətçi-burjua təşkilata üzv olmaqda və əks-inqilabi fəaliyyətdə ittiham olunub.[20][26][27] O bu ittihamları qəbul etməsə də 5 illik islah-əmək düşərgəsinə məhkum olunub. 1938-ci ilin 11 sentyabrında cəzasını çəkmək üçün Kolımaya həbs düşərgəsinə aparılıb.[20]

Beş il sonra sürgündən qayıtsa da ona Bakıda yaşamağa icazə verilməyib.[23][28] Mingəçevir şəhərinə köçüb və Mingəçevir SES-də energetik işləyib. Yaxşı işlədiyi üçün "Azərbaycan SSR-in əməkdar energetiki" fəxri adı alıb.[29] 1956-cı il iyunun 9-da Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin cinayət işləri üzrə Məhkəmə Kollegiyası Fərman Nərimanbəylinin ittiham işinə yenidən baxıb və ona bəraət verilib.[2][20] 1977-ci ilin fevral ayında Mingəçevirdə vəfat edib.[29]

Ailəsi

Nərimanbəylilər nəsli öz adını XVIII əsrin sonları — XIX əsrin əvvəllərində Şuşada yaşamış Nəriman bəydən alıb. Nəriman bəy Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın oğlu Əhməd xan Sarıcalı-Cavanşirin məiyyətindən olub və 1822-ci ildə vəfat edib.[30] Onun nəslindən olanlar "Nərimanbəyov" və "Nərimanbəyli" soyadlarını daşıyıblar.[31]

Fərman bəyin atası Əmir bəy Nərimanbəyov 1871-ci ildə Şuşada anadan olub.[32][33] Xarkov Universitetinin Hüquq fakültəsində təhsil alıb.[23][33] Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra əvvəlcə Naxçıvanın general-qubernatoru təyin olunub. 1919-cu il sentyabrın 2-də Bakı şəhərinin general-qubernatoru vəzifəsinə təyin olunub.[34][23] O, Rəhim bəy Behbudovun qızı Nəstərən bəyimlə ailə qurub. Bu evlilikdən Fərman bəy, Yaqub bəy, Asif bəy, Arif bəy və İldırım bəy adlı övladları dünyaya gəlib.[24][35] 1930-cu ildə vəfat edib.[36]

Fərman bəyin həyat yoldaşı İrma xanım, Vidadi və Toğrul Nərimanbəyovla birlikdə.

Fərman bəy təhsil aldığı müddətdə əslən Qaskoniyadan olan İrma La Rude ilə tanış olub və 1924-cü ildə onunla ailə qurub.[20][27][37] Fərman bəy sürgün olunduqdan sonra həyat yoldaşı İrma xanım da övladı Toğrulla birlikdə həbs olunub. Onlar bir müddət Keşlə həbsxanasında saxlanılıblar.[27] 1941-ci ildə İrma xanım əvvəlcə Qazaxıstana daha sonra isə Özbəkistana sürgün olunub. 1961-ci ilə qədər Səmərqənddə yaşayıb.[38] Daha sonra isə Bakıya qayıdıb. 99 yaşında Bakıda vəfat edib.[36][39]

Fərman bəy sürgündə olduğu müddətdə Nataliya Şışkina adlı bir xanımla ailə qurub.[29] Nataliya Şışkina Mingəçevir şəhər sovetinin deputatı olub.[39] Bu evlilikdə onların övladları olmayıb.[29]

1926-cı il iyulun 13-də Kann şəhərində Fərman bəyin oğlu Vidadi Nərimanbəyov dünyaya gəlib.[38][20][21] O, Leninqrad Ali Rəssamlıq-Sənaye Məktəbində və Tbilisi Rəssamlıq Akademiyasında təhsil alıb.[40] 1977-ci ildə "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı", 1982-ci ildə isə "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülüb. 2001-ci ildə isə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub. 2001-ci il dekabrın 13-də Bakıda vəfat edib.[21]

1930-cu il avqustun 7-də Bakı şəhərində Fərman bəyin oğlu Toğrul Nərimanbəyov anadan olub.[20][41] 1937-ci ildə atası sürgün olunduqdan sonra anası ilə birlikdə Keşlə həbsxanasında saxlanılıb. Toğrul bəy bir müddət ibtidai təhsilini də həbsxanada alıb.[27] 1941-ci ildə anası sürgün edildikdən sonra 1947-ci ilə qədər əvvəllər dayələri olmuş əslən polyak olan Anna Andreyevananın himayəsində olub.[42][43] Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində və Litva İncəsənət İnstitutunda təhsil alıb.[41] "SSRİ xalq rəssamı", "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı", "Azərbaycan SSR xalq rəssamı"[44] adları alıb. Fəaliyyətinə görə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, "İstiqlal" ordeni[45] və "Şərəf" ordeni ilə təltif olunub.[46]

Fərman bəy Nərimanbəylinin əmisioğlu Nəriman bəy Nərimanbəyli 1889-cu ildə Şuşada anadan olub. İrəvan Kişi Gimnaziyasını bitirdikdən sonra Moskva Universitetinin fizika-riyaziyyat, sonra isə Xarkov Universitetinin hüquq fakültələrində təhsil alıb. 1917-ci ildə Müsavat Partiyasına üzv olub. Zaqafqaziya Seyminin, Azərbaycan Milli Şurasının və Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü olub. 1919-cu ildə Azərbaycan Cümhuriyyətinin dövlət nəzarəti naziri seçilib.[47][23][28] Aprel işğalından sonra Azərbaycanda qalıb və müxtəlif idarələrdə hüquq məsləhətçisi kimi fəaliyyət göstərib.[48][23] Cümhuriyyət xadimi olduğu üçün daim təqiblərə məruz qalıb.[48] 1923-cü ildə iki dəfə, 1925-ci ildə isə bir dəfə həbs olunub. 1937-ci ildə Azərbaycanda Stalin Repressiyaları dövründə dördüncü dəfə həbs olunub 1938-ci il yanvarın 14-də güllələnib.[32][49][50]

Həmçinin bax

  • Nərimanbəylilər
  • Cümhuriyyət tələbələri

Mənbə

İstinadlar

  1. 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 890
  2. 1 2 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II, 2014. səh. 263
  3. ↑ Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2010. səh. 519
  4. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 11
  5. ↑ Adres kalendar, 1920. səh. 275
  6. ↑ AC Stenoqrafik hesabatlar, 1998. səh. 32
  7. ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 20
  8. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 86
  9. ↑ Nəzərli, 2008. səh. 177
  10. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 81
  11. ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 399
  12. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 87
  13. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 889
  14. ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 417
  15. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 885
  16. ↑ Tələbələrin yola salınması (South Azerbaijani). 13. Bakı: Azərbaycan qəzeti. 16 yanvar 1920. səh. 3.
  17. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 87
  18. 1 2 Qəhrəmanlı, 2010. səh. 74
  19. ↑ Ağayev, Rövşən. "Cümhuriyyət tələbələri Fransada". www.elibrary.az. 525-ci qəzet. 15 fevral 2019. səh. 6. 27 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  20. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 893
  21. 1 2 3 Fərəcova, Zöhrə. "Duyğularını əsərlərində canlandıran rəssam". https://azerbaijan-news.az (az.). 28 iyul 2024. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  22. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 892
  23. 1 2 3 4 5 6 Fərəcova, Zöhrə. "Azadlıq fədaisi - Nəriman bəy Nərimanbəyli". https://azerbaijan-news.az (az.). 17 avqust 2018. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  24. 1 2 Çingizoğlu, 2009. səh. 5
  25. 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 891
  26. 1 2 "Нариманбеков Ягуб Фарман Амир оглы (1898)". openlist.wiki. 1 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  27. 1 2 3 4 Səməd, Möhbəddin. "Paris, Passi məzarlığı və Toğrul Nərimanbəyov haqqında düşüncələr". kaspi.az (az.). 26 noyabr 2014. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  28. 1 2 Əliyarlı, Behbudov, 2013. səh. 344
  29. 1 2 3 4 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 895
  30. ↑ Çingizoğlu, 2009. səh. 3
  31. ↑ Çingizoğlu, Ənvər. "Həşim bəy Nərimanbəyov: Avam və cahillərlə mübarizədə". xudaferin.eu (az.). 3 iyun 2020. 15 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  32. 1 2 Çingizoğlu, 2009. səh. 4
  33. 1 2 Əliyarlı, Behbudov, 2013. səh. 342
  34. ↑ Əliyarlı, Behbudov, 2013. səh. 84
  35. ↑ Əliyarlı, Behbudov, 2013. səh. 343
  36. 1 2 Исаева, Диана. "Большая трагедия знать, что нас сменит необразованное поколение". www.azeri.ru. 3 sentyabr 2009. 2 noyabr 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  37. ↑ "Нариманбеков Фарман Амирбек оглы - инженер-энергетик и его жена Ирма, репрессированы". ourbaku.com. 16 iyun 2011. 23 yanvar 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  38. 1 2 Qacar, 2010. səh. 48
  39. 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 894
  40. ↑ Кязимова, Самира. "На юбилейной выставке Видади Нариманбекова представлены его лучшие работы". Азербайджанские известия. 21 iyul 2016. səh. 4. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  41. 1 2 Çingizoğlu, 2009. səh. 7
  42. ↑ Асадова, Ирада. "Великий Видади Нариманбеков: Путь от добровольца на войне к триумфу в живописи -". 9 may 2019. 17 may 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  43. ↑ Hüseynov, 2001. səh. 450
  44. ↑ "Azərbaycan KP MK-nın və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı" (PDF). www.anl.az. 16 yanvar 2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 4 mart 2026.
  45. ↑ "381 - T. F. Nərimanbəyovun "İstiqlal" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında". e-qanun.az (ingilis). 31 mart 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 mart 2026.
  46. ↑ "1055 - T.F.Nərimanbəyovun "Şərəf" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında". e-qanun.az. 11 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 mart 2026.
  47. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 27
  48. 1 2 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II, 2014. səh. 262
  49. ↑ "Нариманбеков Нариман-бек Гашим оглы (1889)". ru.openlist.wiki. İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  50. ↑ Nəzərli, 2008. səh. 187

Ədəbiyyat

  • Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (az.). II. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 604. ISBN 978-9952-441-5-5.
  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası (az.). I. Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2014. səh. 440. ISBN 978-9952-32-017-6. 15 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası (az.). II. Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2014. səh. 472. ISBN 978-9952-32-017-6.
  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: Parlament (az.). II. Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı. 1998. səh. 992. 10 sentyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 fevral 2026.
  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: təhsil siyasəti (az.). Bakı: Elm və təhsil nəşriyyatı. 2018. səh. 468. ISBN 978-9952-8142-7-9. 13 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab (az.). Bakı: Mütərcim. 2018. səh. 152. ISBN 978-3-00-037560-6.
  • Çingizoğlu, Ənvər. Nərimanbəylilər (az.). 8 (28). Bakı: Soy elmi kütləvi dərgi. 2009.
  • Əliyarlı, İltifat; Behbudov, Tahir. İstiqlal fədailəri-Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918-1920 (az.). Bakı: Mütərcim nəşriyyatı. 2013. səh. 493.
  • Hüseynov, Rafael. Millətin zərrəsi (az.). Bakı: Fersa mətbəəsi. 2001. səh. 719. ISBN 978-9952-494-55-6.
  • Qəhrəmanlı, Nazif. Vətən və istiqlal aşiqi Əli Yusif (az.). Bakı: Avropa nəşriyyatı. 2010. səh. 285. ISBN 978-9952-8032-2010.
  • Mirzə Qacar, Gülrəna. Искусство сотворения праздника (PDF) (rus). 3 (45). Bakı: İRS-Heritage. 2010. səh. 46-49. 10 may 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 3 mart 2026.
  • Nəzərli, Əzizə. Народное образование в Азербайджанской Республике: 1918-1920 гг (PDF) (rus). Bakı. 2008. səh. 224.
  • Tahirzadə, Ədalət; Tahirli, Oğuztoğrul. Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri (az.). Bakı: TEAS Press. 2016. səh. 1222. ISBN 978-9952-494-55-6. 10 sentyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 fevral 2026.
  • Адрес-Календарь Азербайджанской республики на 1920-й год (rus). Bakı: "Azərbaycan" qəzetinin dövlət nəşriyyatı. 1920. səh. 335.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Fərman_bəy_Nərimanbəyli&oldid=8607449"
Informasiya Melumat Axtar