Həmid Ataman

Həmid Məmməd oğlu Məmmədov 1900-cü il fevralın 2-də Qarsda anadan olub.^[1][2] İbtidai təhsilini Qarsda alıb.^[3][4] Böyük qardaşı Temimdar bəy rus işğalına qarşı mübarizə apardığı üçün ailəsi Bessarabiyanın cənubunda yerləşən Bolqrad şəhərinə sürgün olunub. Bunun nəticəsində Həmid bəy orta təhsilini Bolqrad şəhərində almağa başlayıb. 1913-cü ildə Romanovlar sülaləsinin 300 illiyi münasibətilə elan olunmuş əfv sərəncamından sonra Həmid bəy və ailəsi əfv olunublar.^[5][6] Elə həmin il ailəsi ilə birlikdə Qarsa qayıdıb. 1914-cü ildə Qarsda baş vermiş qırğınlarda öz valideynlərini itirib. Bundan sonra Bakıya köçüb.^[3] 1916-cı il sentyabrın 23-dən 1919-cu il mayın 15-ə qədər Bakı birinci kişi gimnaziyasında təhsil alıb.^[7] Gimnaziyada təhsil alarkən siyasi proseslərə qoşulub və Müsavat partiyasına üzv olub. 1918-ci ilin sentyabr ayında Bakının azad olunması ilə nəticələnmiş döyüşlərdə iştirak edib.^[5][7]

1918-ci il 28 may tarixində Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulub.^[8][9] Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti 1919-cu il sentyabrın 1-də ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 1919–1920-ci tədris ilində 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul etdi.^[10][11][12] Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrıldı.^[13] Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən edildi.^[14][15][16] Həmid Ataman da ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilən tələbələrdən biri olub.^[5] Xaricə göndərilən tələbələr o cümlədən də Həmid bəy 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə Bakı Dəmiryolu Vağzalından yola salınıblar.^[17][18] Əvvəlcə Ştutqartda daha sonra isə Münxen Lüdviq-Maksimilian Universitetində tibb təhsili alıb.^[19][20]

Həmid bəy 1927-ci ildə təhsilini başa vurduqdan sonra bir neçə il Almaniyada yaşayıb və ixtisası üzrə fəaliyyət göstərib. Almaniyada yaşadığı müddətdə siyasi fəaliyyət də göstərib. Azərbaycan İstiqlal Cəbhəsinin Münxen şöbəsinə başçılıq edib.^[21]

1934-cü ildə Türkiyəyə köçüb.^[5][22][23] Bir müddət Kırklarelində, 1938-ci ildən etibarən isə Türkiyə Sağlıq Vəkaləti tərəfindən ümumi cərrah kimi işləmək üçün Manisaya göndərilib. Türkiyədə yaşadığı müddətdə Müsavat partiyasında fəaliyyət göstərib. 1936-cı ildə Varşavada keçirilən Azərbaycan Milli Müsavat Partiyasının konfransında iştirak etmək üçün Ankara təşkilatından nümayəndə seçilib. Lakin konfransda iştirak edə bilməyib və öz yerinə Kərim Odəri göndərib.^[22] Türkiyədə soyad qanunundan sonra Həmid bəy özünə "Ataman" soyadını götürüb.^[7]

1941-ci ildə Ankara Nümunə Xəstəxanasına təyinat alıb. 1941–1942-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. Xidmətini başa vurduqdan sonra Ankara Uşaq İslah Evinə təyin edilib.^[23][24]

Həmid Ataman 1949-cu ildə Məmməd Altunbay və Əziz Alpoudla birlikdə Ankarada Azərbaycan Kültür Dərnəyini qurub^[2][25] və dərnəyin ilk sədri olub.^[26][27][28] Dərnəyə birinci dəfə 1949-cu ildən 1953-cü ilə qədər, ikinci dəfə isə 1955-ci ildən 1957-ci ilə qədər rəhbərlik edib.^[29] 1965-ci ildə təqaüdə çıxıb.^[27] 1979-cu il martın 18-də Ankarada dünyasını dəyişib.^[2][30] 1979-cu il martın 20-də Maltəpə məscidində cənzaə namazı qılınıb və dəfn olunub.^[30]