Kürdüstan qəzası (rus. Курдистанский уезд) və ya Qızıl Kürdüstan (rus. Красный Курдистан, kürd. Кöрдьстана Сор) — 1923–1929-cu illərdə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının ərazisində mövcud olmuş qəza.[1][2][3] Qəza Sergey Kirovun təklifi ilə 1923-cü il 21 iyun Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin iclasında yaradılmışdır. Kürdüstan qəzasının ilk mərkəzi Pircahan kəndi idi. Daha sonralar mərkəz Laçın şəhərinə köçürülmüşdür. Qəzanın ilk katibi Şuşada dünyaya gəlmiş, azərbaycanlı bolşevik Hüsü Hacıyev idi. 1926-cı ildəki siyahıya alınmada Kürdüstan qəzasında əhalinin etnik tərkibi 72,3% kürd, 26,7% türklər olsa da, əhalinin 92,5%-nin ana dili türk dili və yalnız 6,1%-nin ana dili kürd dili olmuşdur.[4][5] SSRİ daxilində inzibati ərazi vahidlərinin dəyişdirilməsi sahəsindəki islahatlar zamanı ASSR-in 1929-cu il 8 aprel tarixli qərarı ilə Kürdüstan qəzası da ləğv edilmişdir.
| Kürdüstan qəzası | |
|---|---|
| Ölkə | |
| İnzibati mərkəz | Laçın |
| Tarixi və coğrafiyası | |
| Yaradılıb | 7 iyul 1923 |
| Ləğv edilib | 8 aprel 1929 |
 |
|
| Etnik qrup | Bütün qəza | Laçın ş. | Qaraqışlaq d. | Kəlbəcər d. | Qoturlu d. | Qubadlı d. | Kürdhacı d. | Muradxanlı d. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Cəmi | 51 426 | 435 | 6 050 | 12 046 | 4 888 | 13 533 | 8 285 | 6 189 |
| kürd | 37 182 | 110 | 6 003 | 11 967 | 4 873 | 1 | 8 169 | 6 059 |
| azərbaycanlı | 13 745 | 164 | 21 | 62 | 13 | 13 367 | 99 | 19 |
| erməni | 373 | 66 | 8 | 12 | 2 | 162 | 13 | 110 |
| rus | 81 | 57 | 15 | 4 | y. | 1 | 3 | 1 |
| ukraynalı | 20 | 18 | 2 | y. | y. | y. | y. | y. |
| gürcü | 3 | 3 | y. | y. | y. | y. | y. | y. |
| alman | 2 | 2 | y. | y. | y. | y. | y. | y. |
| tatar | 1 | y. | 1 | y. | y. | y. | y. | y. |
| avar | 1 | 1 | y. | y. | y. | y. | y. | y. |
| ləzgi | 1 | 1 | y. | y. | y. | y. | y. | y. |
| Ana dili | Bütün qəza | Laçın ş. | Qaraqışlaq d. | Kəlbəcər d. | Qoturlu d. | Qubadlı d. | Kürdhacı d. | Muradxanlı d. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Cəmi | 51 426 | 435 | 6 050 | 12 046 | 4 888 | 13 533 | 8 285 | 6 189 |
| azərbaycanca | 47 594 | 274 | 4 186 | 11 658 | 3 965 | 13 328 | 8 122 | 6 061 |
| kürdcə[6] | 3 123 | 2 | 1 799 | 298 | 871 | y. | 141 | 12 |
| ermənicə | 380 | 65 | 14 | 12 | 2 | 162 | 13 | 112 |
| rusca | 98 | 74 | 16 | 4 | y. | 1 | 3 | y. |
| ukraynaca | 5 | 4 | 1 | y. | y. | y. | y. | y. |
| gürcücə | 3 | 3 | y. | y. | y. | y. | y. | y. |
| almanca | 1 | 1 | y. | y. | y. | y. | y. | y. |
| farsca | 1 | 1 | y. | y. | y. | y. | y. | y. |
| tatarca | 1 | y. | 1 | y. | y. | y. | y. | y. |
- ↑ "Laçın. Tarixi haqqında qısa məlumat". 2 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 aprel 2012.
- ↑ Административно-территориальное деление Азербайджанской Республики. Президентская Библиотека, Баку, 2007
- ↑ "Russia and the problem of Kurds". 12 fevral 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 aprel 2012.
- 1 2 3 Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа :Курдистанский уезд (перепись 1926 года) Arxivləşdirilib 2022-06-19 at the Wayback Machine
- ↑ Всесоюзная перепись населения 17 декабря 1926 года, т. IV, пт.14, Центральное статистическое управление СССР, М., 1929, с. 13.
- ↑ Kurmanc dili