Nəzarət

• Elektron müşahidə: CCTV kameraları, telefon dinləmələri və GPS izləmə.
• Məlumat müşahidəsi (ing. Dataveillance): İnternet trafiki, bank əməliyyatları və sosial media fəaliyyətlərinin monitorinqi.
• Bioloji müşahidə: Biometrik məlumatlar (barmaq izi, üz tanıma) vasitəsilə şəxsiyyətin müəyyənləşdirilməsi.

Şəraitdən asılı olaraq nəzarət aşağıdakı formalarda həyata keçirilə bilər:

• Gizli qeyri-aşkar müşahidə — əməliyyat müvəkkilinin öz iştirakını müşahidə obyektindən tamamilə gizlətdiyi şərait.
• Şifrlənmiş qeyri-aşkar müşahidə — əməliyyat müvəkkilinin obyektə yaxın məsafədə olduğu, öz iştirakını gizlətmədiyi, lakin hərəkətlərini obyektdə şübhə doğurmayan bəhanələrlə (maskalanma) pərdələdiyi şərait.

Texniki təchizatına görə qeyri-aşkar müşahidə iki yerə bölünür:

1. Texniki müşahidə, video və səs yazan vasitələrdən istifadə etməklə;
2. Texniki vasitələrdən istifadə etmədən.

Təşkilati formasına görə xarici müşahidə stasionar, mütəhərrik (hərəkətli) və zonal (mərhələli-ərazi) hissələrə ayrılır. Xarici müşahidənin iki əsas üsulu mövcuddur:

1. Müşayiətedici müşahidə — obyektin davranışına onun arxasından nəzarət edilir (həm piyada, həm də avtonəqliyyatla hərəkət zamanı).
2. Qarşıdan gələn müşahidə — obyektin hərəkət marşrutu boyu və ya görünmə ehtimalı olan yerlərdə onun önündəki mövqelərdən aparılan müşahidə.

Müşahidə zamanı tətbiq edilən bəzi xüsusi fəndlər:

• "Zəncir" (rus. цепочка) — əməkdaşların ifşa olunmamaq üçün müəyyən məsafə saxlayaraq bir-birinin ardınca obyekti izləməsi və vaxtaşırı yerlərini dəyişməsi.
• "Haça" (rus. вилка) — obyektin eyni vaxtda bir neçə tərəfdən müşahidə edilməsi.
• "Liderlik" (rus. лидирование) — obyektin avtomobilindən müəyyən məsafə öndə gedən əməliyyat avtomobili vasitəsilə aparılan müşahidə.
• Paralel küçələrlə müşahidə, qabaqlama və s.^[5]

Məlumat əldə etmək metodu kimi nəzarət qədim dövrlərdən bəri mövcuddur.

Rusiya imperiyasında gizli nəzarət rəsmi olaraq XIX əsrin ikinci yarısında qəbul edilmiş Normativ-hüquqi aktlarla müəyyən edilmişdir. Əvvəllər bu funksiya ümumilikdə Rusiya İmperiyası Polis Departamentinin üstünə düşürdü. Polisin cinayət-axtarış və mühafizə bölmələrinin yaradılması ilə bu məqsədlər üçün xüsusi şəxslərin ayrılması ehtiyacı yaranmışdı, çünki ştatda olan agentləri istənilən şəxs üzdən tanıyırdı. Beləliklə, filyorlar institutu meydana gəlmişdir.

SSRİ-də xarici müşahidə xidməti dövlət təhlükəsizlik orqanlarının yarandığı ilk vaxtlardan mövcud idi. 1954-cü ildən xarici müşahidə xidməti SSRİ DTK-nın 7-ci İdarəsinin tərkibinə daxil edilmişdi. 1938-ci ildə cinayət axtarışının da öz xarici müşahidə xidməti yaradılmışdı. SSRİ Daxili İşlər Nazirliyində xarici müşahidə xidmətinə SSRİ DİN-in 7-ci İdarəsi kuratorluq edirdi. 1991-ci ildə Rusiyada regional daxili işlər orqanlarının xarici müşahidə bölmələrinə rəhbərlik edən Rusiya DİN-in Əməliyyat-Axtarış İdarəsi (rus. Оперативно-поисковое управление; Qısaca: ОПУ) yaradılmışdır^[6].

• Allmer, Thomas. (2012). Towards a Critical Theory of Surveillance in Informational Capitalism. Frankfurt am Main: Peter Lang (publisher). ISBN 978-3-631-63220-8
• Andrejevic, Mark. 2007. iSpy: Surveillance and Power in the Interactive Era. Lawrence, KS: University Press of Kansas. ISBN 0700616861
• Ball, Kirstie, Kevin D. Haggerty, and David Lyon, eds. (2012). Routledge Handbook of Surveillance Studies. New York: Routledge. ISBN 1138026026
• Brayne, Sarah. (2020). Predict and Surveil: Data, Discretion, and the Future of Policing. New York: Oxford University Press. ISBN 0190684097
• Browne, Simone. (2015). Dark Matters: On the Surveillance of Blackness. Durham: Duke University Press. ISBN 978-0822359197
• Coleman, Roy, and Michael McCahill. 2011. Surveillance & Crime. Thousand Oaks, Calif.: Sage Publishing. ISBN 1847873537
• Feldman, Jay. (2011). Manufacturing Hysteria: A History of Scapegoating, Surveillance, and Secrecy in Modern America. New York, NY: Pantheon Books. ISBN 0-375-42534-9
• Fuchs, Christian, Kees Boersma, Anders Albrechtslund, and Marisol Sandoval, eds. (2012). "Internet and Surveillance: The Challenges of Web 2.0 and Social Media". New York: Routledge. ISBN 978-0-415-89160-8
• Garfinkel Simson, Database Nation; The Death of Privacy in the 21st Century. O'Reilly & Associates, Inc. ISBN 0-596-00105-3
• Gilliom, John. (2001). Overseers of the Poor: Surveillance, Resistance, and the Limits of Privacy, University Of Chicago Press, ISBN 978-0-226-29361-5
• Haque, Akhlaque. (2015). Surveillance, Transparency and Democracy: Public Administration in the Information Age. University of Alabama Press, Tuscaloosa, AL. ISBN 978-0-8173-1877-2
• Harris, Shane. (2011). The Watchers: The Rise of America's Surveillance State. London, UK: Penguin Books Ltd. ISBN 0-14-311890-0
• Hier, Sean P., & Greenberg, Joshua (Eds.). (2009). Surveillance: Power, Problems, and Politics. Vancouver, CA: UBC Press. ISBN 0-7748-1611-2
• Derrick Jensen (activist) and Draffan, George (2004) Welcome to the Machine: Science, Surveillance, and the Culture of Control Chelsea Green Publishing Company. ISBN 978-1-931498-52-4
• Lewis, Randolph. (2017). Under Surveillance: Being Watched in Modern America. Austin: University of Texas Press. ISBN 1477312439
• Lyon, David (1994). The Electronic Eye: The Rise of Surveillance Society. Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 978-0816625154
• Lyon, David (2001). Surveillance Society: Monitoring in Everyday Life. Philadelphia: Open University Press. ISBN 978-0-335-20546-2
• Lyon, David (Ed.). (2006). Theorizing Surveillance: The Panopticon and Beyond. Cullompton, UK: Willan Publishing. ISBN 978-1-84392-191-2
• Lyon, David (2007). Surveillance Studies: An Overview. Cambridge: Polity Press. ISBN 978-0-7456-3591-0
• Lyon, David (2018). The Culture of Surveillance: Watching as a Way of Life. Cambridge: Polity Press. ISBN 978-0745671734
• Marx, Gary T. (2016) Windows into the Soul: Surveillance and Society in an Age of High Technology. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-28607-5
• Matteralt, Armand. (2010). The Globalization of Surveillance. Cambridge, UK: Polity Publisher. ISBN 0-7456-4511-9
• Monahan, Torin, ed. (2006). Surveillance and Security: Technological Politics and Power in Everyday Life. New York: Routledge. ISBN 9780415953931
• Monahan, Torin. (2010). Surveillance in the Time of Insecurity. New Brunswick: Rutgers University Press. ISBN 0813547652
• Monahan, Torin, and David Murakami Wood, eds. (2018). Surveillance Studies: A Reader. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-190-29782-4
• Parenti, Christian The Soft Cage: Surveillance in America From Slavery to the War on Terror, Basic Books, ISBN 978-0-465-05485-5
• Petersen, J.K. (2012) Handbook of Surveillance Technologies, Third Edition, Taylor & Francis: CRC Press, 1020 pp., ISBN 978-1-439873-15-1
• Staples, William G. (2000). Everyday Surveillance: Vigilance and Visibility in Post-Modern Life. Lanham, MD: Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 0-7425-0077-2
• Yan, W. (2019). Introduction to Intelligent Surveillance: Surveillance Data Capture, Transmission, and Analytics . Springer Publishers. ISBN 3030107124

• Vikianbarda Nəzarət ilə əlaqəli mediafayllar var.