Parehta Monastırı kimi də tanınan Parehi Monastırı (gürcücə: პარეხი və ya პარეხთა; tələffüz: "p'areh'i" və ya "p'areh'ta"), Tarixi Klarceti bölgəsində, hal-hazırda Artvin vilayətinin mərkəzi mahalının bir hissəsi olan Ortaköydə (keçmiş Berta) yerləşən bu, orta əsrlərə aid gürcü pravoslav monastırıdır.
Parehi monastırı 9-cu əsrdə, Gürcüstan krallığı dövründə tikilmişdir. Gürcü Pravoslav Kilsəsinin müqəddəsi Mikel Pareheli monastırın banisi və ilk abbatı hesab olunur. Monastır hazırda Ortaköyün Kaşıklı məhəlləsindən 1 kilometr şərqdə yerləşir. Buradakı kiçik kilsələrdən biri 10-cu əsrdə tikilib. Berta Manastırı'na üç-dört kilometre mesafede bulunan Parehi Manastırı'nın başlangıçta bu manastırın bir şubesi olduğu, sonra bağımsız manastır haline geldiği sanılmaktadır.[1] Monastır əsas kilsədən, iki kiçik kilsədən, hücrələrdən və digər tikililərdən ibarətdir. Elyazması İkinci Berta İncili’ne (12. yüzyıl) düşülen nota göre Parehi Manastırı Meryem Ana'ya adanmıştır.[2] Monastırda iki kilsənin olduğu güman edildiyinə görə ona Qoşa kilsə də deyilirdi.[3]
Parehi Gürcücede "mağara kaya" anlamına gelir.[4]
| 250px | |
| Yer | Ortaqöy, Artvin (Berta) |
|---|---|
| Koordinatları | 41°15′07″K 41°59′24″D |
| İnam | Şərq Pravoslav Kilsəsi |
| Təriqət | Gürcü Pravoslav Kilsəsi |
| Vəziyyət | Xaraba |
| Memarlıq janrı | Monastır |
| Memarlıq forması | Gürcü memarlığı |
| Tamamlanma | 9-cu əsr |
Parehi monastırından qalan yalnız xaraba əsas kilsə, iki kiçik kilsə, yeməkxana və müxtəlif funksiyaları olan digər tikililərdir. Əsas kilsə 9-cu əsrdə tikilib və əsasən indiyə qədər dayanır. Monastırın kiçik kilsələrindən biri bazilikadır. Yalnız əsas kilsənin cənub tərəfində yerləşən kilsənin xarabalıqları qalıb. Diğer küçük kilise ise ana kilisenin doğu tarafındadır.[5] Küçük kiliselerden birinin güney duvarında, Gürcü alfabesinin Nushuri harfleriyle yazılmış Gürcüce bir yazı günümüze ulaşmıştır. Bu kısımda ikinci bir yazı bulunmakla birlikte, fazla zarar gördüğü için okunamaz haldedir.[6]
-
Parehi monastırının tikildiyi qayalıq ərazi
-
Yuxarı və Aşağı kilsələrin kəsişmələri
-
Parehi monastırının xarabalıqları
.JPG)
-
Parehi monastırının qalan divarları
-
Parehi monastırının yuxarı kilsəsinin planı
-
Parehi monastırının yuxarı kilsəsinin planı
-
Parehi monastırının xarabalıqları
- "Parehi (Parehtlər) – Tanrının Evi / Parehi-Tanrının Evi (video)". 26 Sentyabr 2019.
- Tao-Klarceti - Tarixi və Mədəni Abidələr Kataloqu (Gürcüce), (Redaktor) Buba Kudava, (Müəlliflər) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, Irma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tbilisi, s. 39, ISBN 9789941478178.
- "Ortaköy Çifte Kilise (Parehi Monastırı)". 26 Sentyabr 2019. 21 İyul 2019 tarixində arxivləndi. Erişim tarixi: 21 İyul 2019.
- "Parehi (Gürcüce Lüğət)". 26 Sentyabr 2019.
- Tao-Klarceti - Tarixi və Mədəni Abidələr Kataloqu (Gürcüce), (Redaktor) Buba Kudava, (Müəlliflər) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, Irma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tbilisi, s. 145, ISBN 9789941478178.
- 2016-cı il Tao-Klarceti Tarixi Əsərləri Araşdırma Səyahətinin Nəticələri (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tbilisi, 2017, s. 42. 17 Aprel 2020 tarixində Wayback Machine-də arxivləndi. ISBN 978-9941-9470-8-7.
- ↑ "პარეხი (პარეხთა) – ღვთის სახლი / Parehi-Tanrının Evi (video)". 26 Eylül 2019.
- ↑ Tao-Klarceti - Tarixi və Mədəni Abidələr Kataloqu (Gürcücə), (Redaktor) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 39, ISBN 9789941478178.
- ↑ "Ortaköy Çifte Kilise (Parehi Monastırı)". 26 Eylül 2019. 21 Temmuz 2019 tarixində arxivləndi. Erişim tarixi: 21 Temmuz 2019.
- ↑ "პარეხი (Gürcücə Lüğət)". 26 Eylül 2019.
- ↑ Tao-Klarceti - Tarixi və Mədəni Abidələr Kataloqu (Gürcücə), (Redaktor) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 145, ISBN 9789941478178.
- ↑ 2016-cı il Tao-Klarceti Tarixi Əsərləri Araşdırma Səyahətinin Nəticələri (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 42. 17 Aprel 2020 tarixində Wayback Machine-də arxivləndi. ISBN 978-9941-9470-8-7.