Bu məqaləni vikiləşdirmək lazımdır. |
Qitə — Qitə ərazisinin əksəriyyətində su hövzəsi olmur və kənarları dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşir.[1] "Qitə" anlayışına ekvivalent və ya yaxın olan söz kimi "materik" termini də istifadə olunur.[2][3]
Qitə spesifik mürəkkəb dərinlik quruluşu ilə səciyyələnən, olduqca iri, mühüm qlobal struktur elementdir. Qitə, Yerin xarici örtüklərini təşkil edən maddənin uzunmüddətli təkamül prosesində və radiogen istiliyin təsiri ilə planetin ümumi qızması və qismən əriməsi, fiziki-kimyəvi və qravitasiya diferensasiyası nəticəsində əmələ gəlmiş heterogen cisimdir. Əsasən, regional metamorfizm və qranitləşmə ilə əlaqədar olan diferensasiya prosesi nəticəsində Qitə başlıca strukturlara — qırışıqlıq vilayətlərə və platformalara parçalanmışdır. Qitə qabığı maddəsinin planetar ərimə prosesində mantiyanın ümumi diferensasiya prosesinə məruz qalma dərinliyi 1200–1400 km həddində qiymətləndirilir. Belə hesab edilir ki, kimyəvi tərkibinə görə 300 km dərinliyə kimi qitələr altındakı qabıq okeanlar altındakı qabıqdan fərqlənir. Qitə qabığı altında dalğaötürücü qatın (aşağı sıxlıqlı qat) qalınlığı 50 km-ə yaxın olub, təxminən 100–150 km dərinlikdə yerləşir. Qitə qabığının dabanında təzyiq 1,0–1,5 QPa, temperatur isə 600–7000 C təşkil edir. Qitə sərhədi, okean tərəfə qurunun sualtı davamını hüdudlayan qitə yamacının ətəyindən keçir. Geomorfologiyada "qitə" Yerin geoteksturlarına aid edilən ən iri müsbət relyef formasıdır. Qitə üçün düzən və dağlarla əlaqədar olan qitə platformaları və dağəmələgəlmə vilayətləri (bəzi tədqiqatçılara görə, platforma və geosinklinal zonalar) kimi geostruktur zonalar səciyyəvidir.[4]
Müxtəlif təriflərə görə qitələrin sayı dəyişir, dörddən yeddiyə qədər ola bilər. İngilisdilli ölkələrin əksəriyyəti yeddi qitəni tanıyır. O cümlədən müasir Azərbaycan tədris sistemində 7 qitə modeli tədris olunur.[5]
- ↑ Под редакцией проф. А. П. Горкина. материк // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. — М.: Росмэн. 2006.
- ↑ КОНТИНЕНТ Arxivləşdirilib 2018-01-01 at the Wayback Machine // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2016); Дата обращения: 31. dekabr 2017
- ↑ Континенты // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
- ↑ Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
- ↑ Ələkbərov, Famil; Hüseynli, Şərafət; Qasımova, Ülviyə. Coğrafiya Ümumi təhsil müəssisələrinin 7-ci sinifləri üçün coğrafiya fənni üzrə dərslik (1-ci hissə) (PDF). 2025. 66. ISBN 978-9952-550-10-8.
- ↑ Dempsey, Caitlin. "Geography Facts about the World's Continents". Geography Realm. 15 oktyabr 2013. 26 avqust 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 avqust 2022.
- ↑ "How many continents are there?". Wonderopolis. 29 may 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 aprel 2020.
If you count Europe and Asia as one continent (called Eurasia), then there are six continents. Some people also count North America and South America as one continent (called America), since the two land masses are separated only by the human-made Panama Canal. This would allow for a model with only five continents.
wonderopolis - ↑ Strobel, Christoph. The Global Atlantic: 1400 to 1900. Routledge. 2015. 13–. ISBN 978-1-317-52552-3.
- ↑ Manual of Modern Geography: 2. William Blackwood. 1870. 18– – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Dunn, Ross E.; Mitchell, Laura J.; Ward, Kerry. The New World History: A Field Guide for Teachers and Researchers. University of California Press. 2016. 232–. ISBN 978-0-520-28989-5. 21 fevral 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 aprel 2020 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Chatterjee, Sankar. The Rise of Birds: 225 Million Years of Evolution. Johns Hopkins University Press. 2015. 204–. ISBN 978-1-4214-1614-4 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Mackay, Alexander. Manual of Modern Geography: Mathematical, Physical, and Political : on a New Plan : Embracing a Complete Development of the River Systems of the Globe. W. Blackwood and Sons. 1861. 15–.
- ↑ Kermack, D. M. The Evolution of Mammalian Characters. Springer Science+Business Media. 2013. 141–. ISBN 978-1-4684-7817-4 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Arxivləşdirilib 26 mart 2023 at the Wayback Machine "In some textbooks, North and South America are combined into 'America' and/or Europe and Asia are combined into 'Eurasia', for a grand total of 6 or even 5."scienceline
- ↑ Martin W. Lewis and Kären E. Wigen, The Myth of Continents: A Critique of Metageography (Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1997)Wigen
- ↑ Villanueva, John Carl. "How Many Continents Are There?". Universe Today (ingilis). 19 noyabr 2009. İstifadə tarixi: 13 fevral 2026.
- 1 2 "Continent Arxivləşdirilib 19 iyun 2019 at the Wayback Machine". Encyclopædia Britannica. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.
- ↑ "Continent". The Columbia Encyclopedia. New York: Columbia University Press. 2001. 2 fevral 2007 tarixində arxivləşdirilib – Bartleby vasitəsilə.
- ↑ "Wayback Machine" (PDF). pi-schools.sch.gr. İstifadə tarixi: 13 fevral 2026.
- ↑ World Arxivləşdirilib 24 noyabr 2023 at the Wayback Machine, National Geographic – Xpeditions Atlas. 2006. Washington, DC: National Geographic Society.
- ↑ The World – Continents Arxivləşdirilib 21 fevral 2006 at the Wayback Machine, Atlas of Canada Arxivləşdirilib 21 fevral 2006 at the Wayback Machine
- ↑ The New Oxford Dictionary of English. 2001. New York: Oxford University Press.
- ↑ "Continent Arxivləşdirilib 28 oktyabr 2009 at the Wayback Machine". MSN Encarta Online Encyclopedia 2006.. 31 October 2009.
- ↑ "Continent". McArthur, Tom, ed. 1992. The Oxford Companion to the English Language. New York: Oxford University Press; p. 260.