Ruhul-Məani (ərəb. روح المعاني) — əl-Alusinin ensiklopedik Quran təfsiri. Əsərin tam adı "Ruhul-Məani fi təfsiril-Quranil-əzim vəs-səbil-məsani"dir. Şəhabəddin əl-Alusi bu əsərin bir hissəsini Sultan Mahmud kitabxanasına hədiyyə etmiş, daha sonra digər hissələrini də, 1851-ci ildə İstanbula gedərək Sultan Əbdülməcidə təqdim etmişdir.[1]
| Ruhul-Məani | |
|---|---|
| ərəb. روح المعاني ərəb. روح المعاني في تفسير القرآن الكريم والسبع المثاني | |
| Müəllif | Şəhabəddin əl-Alusi |
| Janr | təfsir |
| Orijinalın dili | ərəb dili |
Təfsir 26 noyabr 1836 – 6 fevral 1851-ci il tarixləri arasında qələmə alınmışdır. Əsər "Təfsirül-Alusi" də adlanır.
Əsərdə Quranın Quran və Sünnə əsasında təfsiri əsas götürülmüş, ayələrin nüzul səbəbləri qeyd edilmiş, ayələr və surələr arasındakı əlaqə göstərilməyə çalışılmış, qiraətlərdən törəyən məna fərqləri izah edilmiş və qiraətlər arasında seçim aparılmışdır. Təfsirdə şiələrin xüsusilə imamətlə bağlı baxışları kəskin tənqid olunmuş,[2] onların bəzi səhabələrlə qarşı iradlarının isə təəssübkeşlikdən qaynaqlandığı bildirilmişdir.[3]
Şəhabəddin əl-Alusi ayələri şərh edərkən poeziyadan geniş şəkildə istifadə etmiş, dil və bəlağət qaydalarını, həmçinin klassik ərəb poeziyasını nəzərə alaraq sözlərin ehtiva etdiyi məcaz, istiarə kimi bədii vasitələri incə təhlillərlə ətraflı şəkildə araşdırmağa çalışmışdır.[4][5] Təfsirdə fiqh, fiqh üsulu və məzhəblərlə bağlı çoxsaylı mövzulara toxunulmuş, bəzi hallarda tənqidlər irəli sürülmüş və müəyyən nüanslar qeyd edilmişdir.
"Ruhul-Məani"də ayələr əvvəlcə rəvayət və dirayət metodu ilə təfsir edildikdən sonra "ayələrdəki işari yozumlar", "xarici aləmdə olanların daxili aləmə tətbiqi", "sufilər cəmiyyətinin görüşləri" kimi başlıqlar altında işari baxımdan da şərh edilmişdir.
Əsərin üzərində bir çox elmi tədqiqat aparılmışdır.[6]
- ↑ Əbdülhəmid, Möhsün. əl-Alusi müfəssirən (ərəb). Bağdad. 1968. 158–159.
- ↑ əl-Alusi, Şəhabəddin Mahmud. Ruhul-Məani (ərəb). I. Beyrut. 1985. 377.
- ↑ əl-Alusi, Şəhabəddin Mahmud. Ruhul-Məani (ərəb). IV. Beyrut. 1985. 217–220.
- ↑ əl-Alusi, Şəhabəddin Mahmud. Ruhul-Məani (ərəb). XI. Beyrut. 1985. 123, 178.
- ↑ əl-Alusi, Şəhabəddin Mahmud. Ruhul-Məani (ərəb). IV. Beyrut. 1985. 7.
- ↑ Çelik, Ahmet. "Rûḥu'l-meʿânî". TDV İslâm Ansiklopedisi. 2008. 14 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2026.