Tat xalqı və ya Zaqafqaziya farsları (həmçinin: Tat, Parsi, Dağlı, Lohijon) hazırda Azərbaycan və Rusiya (əsasən Cənubi Dağıstan) ərazisində yaşayan İran xalqıdır. Tatlar Qafqazdakı İran mənşəli yerli xalqların bir hissəsidir..[5][6][7]
.jpg)
| ||||||||||||
| Qubanın Adur kəndindən olan bir qrup tat, 1880. | ||||||||||||
| Ümumi sayı | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 30.000[1] | ||||||||||||
| Yaşadığı ərazilər | ||||||||||||
| ||||||||||||
| Dili | ||||||||||||
| Dini | ||||||||||||
| Qohum xalqlar | ||||||||||||
|
farslar, osetinlər, talışlar, kürdlər, taciklər və digər irandilli xalqlar |
Tarixi məlumata görə bu qədim xalq təqribən 2000 il bundan qabaq Sasanilər İmperiyası hakimiyyəti zamanı şimaldan gələn türklərin qarşısını almaq məqsədilə Cənubi Qafqaz ərazisinə köçürülmüşdür. Qədim ari tayfalarından olan tatlar ərəb işğalından sonra islam dinini qəbul etmişlər.
1810-cu ildə Bakı və Abşeronun ətraf kəndlərinin komendantı general İvan İvanoviç Repin Bakı haqqında yığdığı məlumatlarda qeyd olunurdu ki, şəhərin özündə və müvafiq olaraq Bakı xanlığına aid olmuş ərazilərdə 2235 nəfər yaşayırdı. Azsaylı rus, erməni, yəhudilər(81 nəfər) istisna olmaqla əhalinin böyük əksəriyyəti - 2155 nəfər şiə tatlar təşkil edirdi. [8]
İran dillərindən biri olan Tat dilində danışırlar.
Tatların əksəriyyəti İslam dininə etiqad edir. Tatların bir qismi isə yəhudidir.
Tatlar əsasən Bakıda, Quba, Şabran, Siyəzən, Xaçmaz, Şamaxı, Ağsu, İsmayıllı, Gəncə, Şəmkir, Xızı, Gədəbəy və Dərbənd rayonlarında tarixən sıx olaraq məskunlaşıblar. Hal-hazırda, Azərbaycan Respublikasından kənarda — Rusiya Federasiyasında, Qazaxıstanda, Qırğızıstanda, Gürcüstanda da müsəlman tatlar yaşayır.
| Yaşayış məntəqəsi | 1999 sa.[9] | 2009 sa.[2] |
|---|---|---|
| Bütün ölkə üzrə | 10 922[10] | 25 218[2] |
| Quba rayonu | 1 088 | 13 880 |
| Xaçmaz rayonu | 8 853 | 9 108 |
| Abşeron rayonu | 6300 | 7660 |
| Şabran rayonu | 5 | 1 700 |
| Sumqayıt | … | 670 |
| Hacıqabul rayonu | … | 610 |
| Şamaxı rayonu | … | 598 |
| Xızı rayonu | … | 473 |
| İsmayıllı rayonu | … | |
| Siyəzən rayonu | 42 | … |
| digər | 934 | 317 |
Qədim tarixə sahib tatlar Quba-Qafqaz xalçaçılığının inkişafında böyük rol oynamışlar.
- Bəybala Abbasov (1923–2012) — tibb sahəsində əməkdar elm xadimi.
- Cahangir Cahangirov (1921–1992) — bəstəkar, Azərbaycan SSR xalq artisti.
- Əkrəm Cəfər (1905–1991) — yazıçı.
- Əli Bayramov (1889–1920) — inqilabçı.
- İlhüseyn Hüseynov (1925–2006) — SSR Azərbaycan DTK-nın sədri.
- Qəmərşah Cavadov (1938–2005) — tarixçi etnoqraf, tarix elmləri doktoru.
- Qiyasəddin Qeybullayev (1934–2002) — tarixçi etnoqraf, filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan tarixi haqqında revizionist nəzəriyyələr müəllifi.
- Manaf Süleymanov (1912–2001) — yazıçı.
- Şövkət Səlimova (1920–1999) — gəmi kapitanı.
- Vahid Əhmədov — ictimai-siyasi xadim.
- Zərnigar Ağakişiyeva (1945–2018) — aktrisa, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti.
- ↑ 1 2 "Mussulman Tat :: Joshua Project" (ingilis). joshuaproject.net. 24 yanvar 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2016.
- ↑ 1 2 3 Population statistics of Eastern Europe:Ethnic composition of Azerbaijan by 2009 census Arxivləşdirilib 2012-02-07 at the Wayback Machine
- ↑ "Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010". 4 mart 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2012.
- ↑ Population statistics of Eastern Europe: Ethnic composition of Ukraine 2001 Arxivləşdirilib 2012-05-26 at Archive.today
- ↑ H. Pilkington,"Islam in Post-Soviet Russia", Psychology Press, Nov 27, 2002 . pg 27: "Among other indigenous peoples of Iranian origin were the Tats, the Talishes and the Kurds"[1]
- ↑ R. Khanam,"Encyclopaedic Ethnography of Middle-East and Central Asia:P-Z, Volume 1", Global Vision Publishing Ho, 2005. pg 746:"The contemporary Tats are the descendants of an Iranian-speaking population sent out of Persia by the dynasty of the Sasanids in the fifth to sixth centuries."
- ↑ T. M. Masti︠u︡gina, Lev Perepelkin, Vitaliĭ Vi͡a︡cheslavovich Naumkin, "An Ethnic History of Russia: Pre-Revolutionary Times to the Present", Greenwood Publishing Group, 1996. pg 80:"The Iranian Peoples (Ossetians, Tajiks, Tats, Mountain Judaists)" [2]
- ↑ Yunusov, Arif. Azərbaycanda İslam (Azərbaycan dili). Bakı: Friedrich Ebert Foundation. 2004. 364. ISBN 978-9952805215.
- ↑ "Population statistics of Eastern Europe". 27 iyun 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 avqust 2010.
- ↑ The United Nations Statistics Division : Arxivləşdirilib 2018-07-25 at the Wayback Machine 27.01.1999 census of Azerbaijan
Etnik qrup haqqında olan bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. |