| Tuzcuoğlu üsyanları | |||
|---|---|---|---|
| Osmanlı İmperiyasında üsyanlar | |||
 | |||
| Tarix | 1814–1834 | ||
| Yeri | Trabzon eyaləti, Lazistan sancaqı | ||
| Səbəbi | Osmanlı mərkəzi hakimiyyətinin yerli ayanların səlahiyyətlərini zəiflətmək siyasəti | ||
| Nəticəsi | Osmanlı hakimiyyəti qələbə qazandı; üsyanlar yatırıldı | ||
| Ərazi dəyişikliyi | Dəyişmə olmadı (mərkəzi hakimiyyət bərpa edildi) | ||
| Münaqişə tərəfləri | |||
|
|||
| Komandan(lar) | |||
|
|||
| Tərəflərin qüvvəsi | |||
|
|||
| İtkilər | |||
|
|||
| Ümumi itkilər | |||
|
|||
|
|
|||
Tuzcuoğlu üsyanları 19‑cu əsrin əvvəllərində Osmanlı hökumətinin yerli ayanların (derebeylərin) səlahiyyətlərini zəiflətmək siyasətinə qarşı Tuzcuoğlu ailəsi və müttəfiqlərinin baş qaldırdığı bir neçə üsyanın ümumi adıdır. Bu üsyanlar əsasən Trabzon və Lazistan bölgelerini əhatə edib.
Hopa doğumlu Tuzcuoğlu Memiş Ağa yerli nüfuzlu ailələrdən idi. 1809‑cu ildə Rusiyaya qarşı Faş qalasını müdafiə etdiyi üçün yüksəldi və 1810‑cu ildə kapıcıbaşı təyinatı aldı. 1812‑də Batum qalasının müvəqqəti idarəsinə gətirildi və Gönye nahiyəsinin beyi oldu.
Trabzon valisi Hazînedarzâde Süleyman Paşa onun əleyhinə şikayətlər yazdırdı və 1814‑cü ildə Sultan II Mahmud onun barəsində ölüm hökmü verdi. Memiş Ağa hökmü eşidərək Rizəyə çəkildi və silahlı müqavimətə başladı. Üsyançılar tez bir zamanda Hopa, Rizə, Of, Sürmene və Tonya daxil olmaqla geniş bir ərazini nəzarət altına aldılar və 1816‑cı ildə Trabzon qalasını tutdular.
Təqribən 30 000 Osmanlı əsgəri toplanaraq Görele bölgəsində üsyanı yatırdı. 26 oktyabr 1817‑də Memiş Ağa tutuldu və icra olunaraq öldürüldü; başı İstanbula göndərildi.
Memiş Ağanın süqutundan sonra onun tərəfdarları, xüsusilə Kalcıoğlu Osman bəy, yeni bir üsyan qaldırdı. Bunun nəticəsində Hüsrev Mehmed Paşa qoşunları ilə üsyançıların əsas mövqelərini dağıtdı və regionda sakitlik bərpa edildi.
1831‑ci ildə Osman Paşa Trabzon vilayətinə vali təyin edildi. O, yerli ağalara müəyyən vəzifələr verdi, lakin bu nüfuzdan istifadə edən **Tahir, Abdülkadir və Abdülaziz Ağa 1832‑ci ildə yenidən mərkəzi hakimiyyətə qarşı üsyan qaldırdılar. 1834‑cu ilin əvvəllərində Osmanlı qoşunları bu üsyanı dağıtdı; Abdülkadir Ağa tutulub edam edildi, Tahir və Abdülaziz isə şərti af ilə regiondan uzaqlaşdırıldı.
Bu üsyanlar Osmanlı mərkəzi hakimiyyətinin regionlarda mərkəzləşdirilmiş idarəetməni gücləndirməsi prosesində yerli derebeylərə qarşı ciddi tədbirlərə dönüşdü və nəticədə mərkəzi hakimiyyət bərpa edildi.
- Özhan Öztürk. _Pontus: Antik Çağ’dan Günümüzə Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi_. Nika Publishing. Ankara, 2016.
- Akdağ, Mustafa. “Osmanlı tarihinde ayanlık devri 1730–1839”, _Tarih Araştırmaları Dergisi_, 1963.