Xəzər gəvəni

Xəzər gəvəni Qafqaz, Rusiya (Dağıstan), Türkiyə və İran ərazilərində təbii olaraq yayılıb.

Xəzər gəvəni Talış dağlarının ən yüksək alp çəmənliklərində quru daşlı yamaclarda yayılmışdır.

Xəzər gəvəni nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki növüdür. CR B1ab(ı,ıı,ııı,ıv,v).

Daşlı, qumlu, gilli yerlərdə rast gəlinir.

Xəzər gəvəninin təbii ehtiyatı zdır.

Yarpağını tökən 30 sm hündürlükdə xırda koldur. Yarpaqları və budaqları 4 sm qədər uzunluqda qalın tikanlıdır. Tikanlarının ucu şişdir. Yarpaqları yumurtavari lansetşəkilli qısa tüklü kənarları kirpikvaridır. Yarpaqcıqları 4-7 cüt uzunsov xətvari, hər iki ucu iti, üstdən zəif altdan qalın tüklü bəzən çılpaq 6–8 mm uzunluqdadır. Yarpaqların tikanları qoltuğunda 2 çiçəkli uzun sünbülvari çiçsək qrupu əmələ gətirir. Çiçəkaltlıqları qayıqvarı, üstdən adətən tüklü, kənarı kirpikvarı təxminən kasacığa bərabərdir. Kasacıq 5 mm uzunluqda, ağ tüklü qaidəsi çılpaq bizvari dişlidir. Tacı təxminən 10 mm uzunluqda ağ zanbaq rənglidir. Dişicik uzunsov tüklü çılpaq sütunludur. Paxlası tüklüdür. Iyun – iyul aylarında çiçəkləyir. Iyul – avqust aylarında meyvəsi yetişir.

Xəzər gəvəni təbiətdə vegetativ yolla çoxalır.

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Xəzər gəvəni Azərbaycanda 1952-ci ildən becərilir.

Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı”na daxil edilmişdir.

Qəbul edilmiş hər hansl qoruma tədbiri yoxdur.

• Флора Азербайджана. т.5. 1954;
• Флора Kaвkaзa. т.5. 1954;
• Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
• Azərbaycan flora-sının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
• Naxçıvan Muxtar Res-publikası florasının taksonomik spektri. 2008;
• Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.

1."Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

2.“Azərbaycan dendraflorasi” I cild, Baki, “Elm”, 2011, 312 səh.

• Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. "Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.