Xudafərin[1][2][3] və ya Stansiya Xudafərin[mənbə göstərilməlidir] — Azərbaycan Respublikasının[4][5][6] Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun[7] Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə[4][5][6].
| Xudafərin | |
|---|---|
 | |
| 39°09′07″ şm. e. 46°56′29″ ş. u. | |
| Ölkə |
 Azərbaycan |
| Region | Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu |
| Rayon | Cəbrayıl rayonu |
| Tarixi və coğrafiyası | |
| Mərkəzin hündürlüyü | təqribən 258 m |
| Saat qurşağı | |
  Xudafərin | |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
.jpg)
Qəsəbə Araz çayının sol sahilində, təxminən 258 metr hündürlükdə yerləşir[1][2][3][8][9]. Qəsəbə[1] Xudafərin körpüləri[10] və İran sərhədinə yaxın yerləşir[11].
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunda Xudayarlı kəndi var[4][5][6], və bu kəndin adı orada yaşayan dörd nəsildən biri olan Xudayarlı adlandırılmışdı[12]. 1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya bölgəsi əhalisinin statistik məlumatları toplusuna əsasən, Yelizavetpol quberniyasının Cəbrayıl qəzasının Qovşudlu kənd cəmiyyətinin (i.ə.rus orf. Ковшутлинское сельское общество) tərkibində Xudayarlı (i.ə.rus orf. Худаярлу — Xudayarlu) kəndi qeyd olunur[13]. 1911-ci ildə nəşr olunmuş 1912-ci il üçün Qafqaz Təqviminə görə, Yelizavetpol quberniyasının Qaryagin qəzasının tərkibində Xudayarlı (i.ə.rus orf. Худаярлу) kəndi qeyd olunur[14]. Böyük Vətən müharibəsi illəri ərzində kənd əhalisinin bir hissəsi Xələfli qəsəbəsinə, qalan hissəsi isə Xudafərin körpüsünün yanına köçdüyünə görə, kənd bəzən Xudafərin kimi də adlandırılır[12].
1961-ci il üçün tərtib olunmuş Azərbaycan SSR-nin inzibati ərazi bölgüsündə Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd Sovetinin tərkibində həm Xudayarlı kəndi, həm də ki Xudafərin dəmir yol platforması yanında qəsəbə (azərb. Худафәрин д.ј. пл.-сы јанында гәсәбә — Xudafərin d.y. pl.-sı yanında qəsəbə) qeyd olunurlar[15].
Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 4 yanvar 1963-cü il tarixli qərarına əsasən, Cəbrayıl rayonu ləğv olunmuş, ərazisi isə Füzuli rayonunun tərkibinə verilmişdi. 1 oktyabr 1963-cü il üçün tərtib olunmuş Azərbaycan SSR-nin inzibati ərazi bölgüsündə həm Xudayarlı kəndi, həm Xudafərin dəmir yol platforması yanında qəsəbə Füzuli rayonunun Şahvəlli kənd Sovetinin tərkibində qeyd olunurlar.[16]
17 iyun 1964-cü il tarixində Cəbrayıl rayonu yenidən təşkil olunmuşdu[17]. Azərbaycan SSR-nın həm 1968-ci il üçün[17], həm 1977-ci il üçün[18] inzibati ərazi bölgüsünə görə, Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd Sovetinin tərkibində Xudayarlı kəndi göstərilirdi, Xudafərin adında yaşayış məntəqəsi isə qeyd olunmurdu[17][18][19].
Cəbrayıl rayonu 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi[20]. Xudafərin qəsəbəsi İranla sərhəddə yerləşir[11]. Tarixi Xudafərin körpüləri Qumlaq kəndi ilə Xudafərin yaşayış məntəqəsi arasında yerləşir[10]. 1994-cü ilin yanvar ayında Azərbaycan ordusu Xudafərin körpüsünü işğaldan azad etməyə nail olmuşdu[21], amma əməliyyatı tam müvəfəqiyyətlə başa çatdırmaq mümkün olmadı[22], ərazi işğal olundu[23][24].
Cəbrayıl rayonu 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş[20], 2020-ci ildə işğaldan azad olunmuşdu[25][26]. Rayonun Cocuq Mərcanlı kəndi hələ 1994-cü ildə işğaldan azad olunmuş, 2016-cı ildə isə Azərbaycan Ordusunun tam nəzarətinə keçmişdi[26]. 18 oktyabr 2020-ci il tarixində Xudafərin körpüsü Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdi[23][27], körpünün üzərindən Azərbaycan bayrağı qaldırılmışdı[24][28][29][30].
30 oktyabr 2020-ci il tarixində "Xudafərin" sərhəd-keçid məntəqəsi üzərində Azərbaycan Respublikasının dövlət bayrağı ucaldılıb və bu sərhəd-keçid məntəqəsi xidməti-döyüş fəaliyyətinə başlayıb[31][32].
30 oktyabr 2020-ci il tarixində, Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi Xudafərin yaşayış məntəqəsindən reportaj yayımladı.[33][34]
Hal hazırda, həm Xudayarlı kəndi, həm Xudafərin qəsəbəsi Azərbaycan Respublikasının[4][5][6] Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun[7] Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd inzibati ərazi dairəsinin tərkibindədirlər[4][5][6].
4 may 2023-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə qəsəbənin təməli qoyulmuşdu[35].
Xudafərin qəsəbəsi ilə Qumlaq kəndi arasında orta əsrlərə aid Xudafərin körpüləri yerləşir. Çayın yuxarı axarında isə Xudafərin su anbarı mövcuddur.
- ↑ 1 2 3 "Karabakh Digital Geoinformation System". qrgs.emlak.gov.az. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2025.
- ↑ 1 2 "Google Maps". Google Maps (ingilis). İstifadə tarixi: 12 dekabr 2025.
- ↑ 1 2 "nakarte.me". nakarte.me. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2025.
- ↑ 1 2 3 4 5 "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024". www.azstat.org (az.).
- ↑ 1 2 3 4 5 İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024 (PDF). BAKI: AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ. Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. 2024. Səhifə 41.
- ↑ 1 2 3 4 5 "İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024". Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası (az.). 2024.
- ↑ 1 2 "Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI". Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası. 7 iyul 2021-ci il.
- ↑ "Cəbrayıl rayonu - Ümumi plan sxemi" (PDF). səh. 2 (50).
- ↑ "Google Earth". Google Earth. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2025.
- ↑ 1 2 Centre, UNESCO World Heritage. "Khudafarin Bridges and related sites". UNESCO World Heritage Centre (ingilis). 29 aprel 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2024.
- ↑ 1 2 "Mövcud vəziyyətin təhlili. Coğrafi mövqeyi - region üzrə. Cəbrayıl şəhərinin baş planı" (PDF). https://images.e-qanun.az/files/54720/2.pdf (az.). səh. 14.
- ↑ 1 2 Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti (PDF) (az.). I. Baku: Şərq-Qərb. 2007. Səhifə 251. ISBN 978-9952-34-156-0. 17 fevral 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 5 fevral 2024.
- ↑ СВОДЪ СТАТИСТИЧЕСКИХЪ ДАННЫХЪ О НАСЕЛЕНИIИ ЗАКАВКАЗСКАГО КРАЯ, ИЗВЛЕЧЕННЫХЪ ИЗЪ ПОСЕМЕЙНЫХЪ СПИСКОВЪ 1886 Г. Тифлисъ: ИЗДАНЪ По распоряженiю Главноначальствующаго гражданскою частiю на Кавказѣ, ЗАКАВКАЗСКИМЪ СТИТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ. Типография И. Мартиросiанца, Орбел., ул., д. № 1, 2. 1893. Rəqəmsal sənədin səhifəsi: 237.
- ↑ Кавказскiй календарь НА 1912 ГОДЪ (LXVII г.). ТИФЛИСЪ: Типографiя Канцелярiи Намѣстника Е. И. В. на Кавказѣ, казенный домъ. 1911. Səhifələr: 118, 218.
- ↑ АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨЛҜҮСҮ. (1961-ҹи ил јанварын 1-нәдәк олан вәзијјәтә әсасән тәртиб едилмишдир). Бакы: Азәрнәшр. 1961. Səhifələr: 136—138.
- ↑ АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ ССР. АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОЕ ДЕЛЕНИЕ НА 1 ОКТЯБРЯ 1963 ГОДА (ИЗДАНИЕ ВТОРОЕ). Баку: Азернешр. Редактор И. Калантаров. Художественный редактор М. Кулиев. Технический редактор С. Миркишиева. Корректоры Н. Фидлер, С. Петросова. 1964. Səhifələr: 105—108, 254.
- ↑ 1 2 3 Тәртиб едәнләр: Мелников С. А. вә Мирзәјевә А. Һ. АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨЛҜҮСҮ. 1968-ҹи ил ИЈУЛУН 10-дәк ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР (ҮЧҮНҸҮ НӘШРИ). Бакы: АЗӘРНӘШР. Редактор: Исајев А. М. Бәдии редактору: В. Сејтин. Техники редактору: С. Миркишијева. Корректорлары: Е. Гулам гызы, Б. Мәшодијева. 1968. Səhifələr 6—8, 87.
- ↑ 1 2 АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨҜҮСҮ. 1977-ҹи ил ЈАНВАРЫН 1-нә ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР (ДӨРДҮНҸҮ НӘШРИ). Бакы: АЗӘРНӘШР. Тәртиб едәнләр: Ч. Һ. Ибраһимов вә С. А. Мелников. Редаксија һејәти: А. М. Исајев, Б. Ә. Будагов, Г. Ә. Гејбуллајев. 1979. Səhifə 87.
- ↑ АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ ССР. АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОЕ ДЕЛЕНИЕ НА 1 ЯНВАРЯ 1977 ГОДА (PDF) (ИЗДАНИЕ ЧЕТВЕРТОЕ). Баку: Азернешр. 1979. Səhifə 35.
- ↑ 1 2 "24 il ötdü - Füzuli və Cəbrayılın işğal günü anılır". Modern.az (az.). 23 Avqust 2017. İstifadə tarixi: 2025-12-12.
- ↑ Михаил, Жирохов. Семена распада: войны и конфликты на территории бывшего СССР (rus). Санкт-Петербург: БХВ-Петербург. 2012. Səhifələr: 278-279. ISBN 978-5-9775-0817-9.
- ↑ "'Qara polkovnik' Qarabağda erməni bayrağını belə cırdı - VİDEO". “Azxəbər” İnformasiya Agentliyi (az.). 04.07.2013.
- ↑ 1 2 Kazımoğlu, Mirmahmud. "Three years pass since liberation of Khudafarin Bridge". Report News Agency (ingilis). 17 oktyabr 2023. 5 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2024.
- ↑ 1 2 "Three years pass since Azerbaijan's liberation of Khudafarin bridge from Armenian occupation | Caliber.Az". caliber.az (ingilis). 18 oktyabr 2023. 5 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2024.
- ↑ Nağıyev, Ziya. "27 ildən sonra işğaldan azad edilmiş Cəbrayıl". Qanunla.Az (az.). 3 oktyabr 2025. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2025.
- ↑ 1 2 "Cəbrayıl rayonunun düşmən tapdağından xilas edilməsindən üç il ötür". AZƏRTAC (az.). 04.10.2023. İstifadə tarixi: 2025-12-12.
- ↑ "Three years pass since liberation of Khudafarin Bridge". Xalqqazeti.az (ingilis). 18.10.2023. 2024-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-05.
- ↑ "Tarixi Xudafərin körpüsü üzərində Azərbaycan bayrağı ucaldı". ikisahil.az (az.). 18 oktyabr 2020. 5 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2024.
- ↑ "Azerbaijani Armed Forces hoisted Azerbaijani flag over the ancient Khudafarin bridge". aztv.az (ingilis). 18 oktyabr 2020. 21 yanvar 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2024.
- ↑ "Xudafərin körpüsü üzərində Azərbaycan bayrağı". www.medeniyyet.az (ingilis). 18-10-2020. 2024-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-02-05.
- ↑ AzərTAc. "İşğaldan azad olunmuş sərhəd zastavaları üzərində Azərbaycanın dövlət bayrağı dalğalanır" (az.). AzərTAc. 30.10.2020. 2021-07-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-30.
- ↑ APA TV. "İşğaldan azad edilən 4 kənddə sərhəd zastavaları bərpa olundu" (az.). Youtube.com. 30.10.2020. 2020-11-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-30.
- ↑ "A video coverage of the liberated from occupation Khudafarin village of Jabrayil region - VIDEO". MINISTRY OF DEFENSE OF THE REPUBLIC OF AZERBAIJAN (ingilis). 30 oktyabr 2020. 28 iyun 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2024.
- ↑ "Azerbaijan shows footage of liberated Khudaferin village (VIDEO)". Trend.Az (ingilis). 30 oktyabr 2020. 5 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2024.
- ↑ "İlham Əliyev Cəbrayıl rayonunda Xudafərin qəsəbəsinin təməlinin qoyulması tədbirində iştirak edib » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi". Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi internet saytı (az.). 04 may 2023. İstifadə tarixi: 2025-12-12.