Əbu Abdillah Bədrəddin Məhəmməd ibn Bahadır ibn Abdillah ət-Türki əl-Misri əl-Minhəci əz-Zərkəşi əş-Şafii (ərəb. بدر الدين الزركشي; 1344[1][2][…], Qahirə – 1392[1][2][…], Misir) — Şafii alimi.
| Zərkəşi | |
|---|---|
| ərəb. الزركشي | |
| Doğum tarixi | 1344[1][2][…] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 1392[1][2][…] (47–48 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Elm sahələri | fiqh, tarix, hədis elmi[d] |
Hicri 745-ci (1344) ildə Qahirədə anadan olmuşdur. Ləqəbləri türk əsilli olduğu üçün "Türki", zərgər olduğu üçün "Zərkəşi" və "Minhəcüt-talibin" əsərini əzbər bildiyi üçün də "Minhəci"dir.[3]
Təhsil almağa kiçik yaşlarından başlamış, başda "Minhəcüt-talibin" olmaqla bəzi əsərləri əzbərləmişdir. Camaləddin əl-İsnəvi, Siracəddin Ömər ibn Rəslən əl-Bulqini, Moğultay ibn Qılıç, Şəhəbəddin İbnül-Hənbəli, İbn Hişam ən-Nəhvi, Əbül-Fida İbn Kəsir, Səlahəddin İbn Əbu Ömər (Məhəmməd ibn Əhməd əl-Məqdisi əs-Salehi) və İbn Ümeylə əl-Maraği və Şəhabəddin əl-Əzraiyə tələbəlik etmişdir.
Tələbələri arasında uşaqları, Şəmsəddin Məhəmməd ibn Əbdüddaim əl-Birməvi, Əbül-Həsən Nurəddin Əli ibn Məhəmməd ibn Musa əl-Məhəlli əl-Mədəni əş-Şafii, Şəmsəddin İbnül-Maraği əl-Mədəni (Məhəmməd ibn Əbu Bəkr ibn Hüseyn), Kəmaləddin Məhəmməd ibn Həsən əş-Şümünni əl-İskəndəri əl-Maliki və Əbül-Fütuh Nəcməddin Ömər ibn Hicci əs-Sədi əl-Hüsbəni əd-Dəməşqi əş-Şafii kmi fərqli məzhəblərə mənsub alimlər vardır.
Tələbələrindən Birməvi, Zərkəşinin bütün vaxtını elmi fəaliyyətə həsr etdiyini, gündəlik xərclərinin isə qohumları tərəfindən ödənildiyini qeyd etmişdir. İbn Həcər əl-Əsqəlaninin bildirdiyinə görə, Zərkəşi vaxtının böyük hissəsini evində elmlə məşğul olaraq keçirər; bəzən kitabçılar bazarına gedər, kitab almadan əsərləri nəzər salıb qeydlər aparar, evə qayıtdıqda isə bu qeydləri öz əsərlərinin müvafiq yerlərinə qeyd edərdi.[4] Zərkəşi dini elmlərin müxtəlif sahələrinə aid əsərlər qələmə almış və çoxunu şəxsən özünü qələmə almışdır. Fətva verməklə məşğul olmuş, Zahiriyyə mədrəsəsində Şafii məzhəbi müəllimliyi etmiş və Qarafətüs-Suğradaki Kəriməddin xanəgahında şeyxlik etmişdir.[5]
Zərkəşi, 3 Rəcəb hicri 794-cü (1392) ildə Qahirədə vəfat etmiş ve Qarafətüs-Suğrada Əmir Bəgtəmür əs-Səki türbəsinin yaxınlığında dəfn edilmişdir.[3]
Əsərlərindən bəziləri bunlardır:
- Əl-Burhan fi Ülumil-Quran. Təfsirlə bağlı qələmə alınmış əsər. İbn Həcər bu əsəri "heyranedici və ən mükəmməl əsərlərdən biri" adlandırmışdır.[6]
- Ən-Nükət alə Müqəddiməti-İbnis-Salah. İbn əs-Salahın "Ülum əl-hədis" adlı əsərinin şərhi.
- Ən-Nükət aləl-Ümdə fil-əhkam. Əbdülqəni əl-Məqdisinin "Ümdətül-əhkam" əsərindəki hədislərin nisbətlərinin doğruluğunun qeyd edildiyi və dil nöqtəyi-nəzərindən təhlillərinin aparıldığı əsər.
- Əl-İcabə li-iradi məstədrəkəthü Aişə aləs-səhabə. Özündə Aişənin digər səhabələrə hədis və şərh nöqtəyi-nəzərindən yönəltdiyi tənqidləri ehtiva edən əsər.
- Ət-Təzkirə fil-əhadisil-müştəhirə. Əsərdə xalq arasında hədis deyə bilinən rəvayətlər sənəd və mətn baxımından dəyərləndirilmişdir.
- Ət-Tənqih li-əlfəzil-Cəmiis-səhih. "Şərhül-Buxari" adlı tədqiqatının bir cildlik xülasəsi.
- Əl-Mötəbər fî təxrici-əhadisil-Minhəc vəl-Müxtəsər. Qazı Bəyzavinin əsərlərindəki hədislərin təxrici ilə bağlı olan əsər.
- Əz-Zəhəbül-ibriz fi təxrici əhadisi-Fəthil-əziz. Əbdülkərim ər-Rəfiinin əsərindəki hədislərin təxrici və təhlili ilə bağlı qələmə alınmış əsər.
- Əl-Bəhrül-mühit fi üsulil-fiqh. Fiqh üsulu ilə bağlı əsər.
- Səlasilüz-zəhəb. Xilaf elmi metodları ilə qələmə alınmış fiqh üsulu ilə bağlı əsər.
- Təşnifül-məsəmi bi-Cəmil-cəvami. Tacəddin əs-Subkinin müxtəsər əsərinin şərhi. Əsər bir müqəddimə ilə yeddi hissədən ibarətdir.
- Əl-Mənsur fil-qəvaid (əl-Qəvaid). Əsərdə qaydalar əlifba sırası ilə cəmlənmişdir.[5]
- 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France Muḥammad ibn Bahādur al- Zarkašī // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
- 1 2 3 4 Muhammad ibn Bahadur ibn 'Abd Allah al-Zarkasi // opac.vatlib.it (ing.).
- 1 2 "Bedreddîn ez-Zerkeşî, hayatı ve eserleri üzerine bir değerlendirme" (PDF). Toplum Bilimleri Dergisi. 5 (9). 2011.
- ↑ əl-Əsqəlani, İbn Həcər. əd-Dürərül-kaminə (ərəb). III. Beyrut: Darül-cil. tarixsiz. 398.
- 1 2 Gürkan, Menderes. "Zerkeşi, Bedreddin". TDV İslâm Ansiklopedisi. 2013. 16 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2026.
- ↑ əl-Əsqəlani, İbn Həcər. İnbəül-qumr (ərəb). III. Beyrut. 1967. 140.