Malta prezidenti (maltaca: President ta' Malta) — Maltanın dövlət başçısı. Prezident Malta Nümayəndələr Palatası tərəfindən seçilir və beş il müddətinə təyin edilir. Nümayəndələr Palatası prezidentdən Konstitusiyanı "qorumaq və müdafiə etmək" üçün and içməsini tələb edir.[1]
| Malta prezidenti | |
|---|---|
| President of Malta | |
 Prezidentin ştandartı | |
.jpg) Vəzifədədir Miriam Spiteri Debono 4 Aprel 2024 ildən | |
| Ölkə | |
| Başçılıq edir | Malta |
| Təsis tarixi | 13 dekabr 1974 |
| Rəsmi saytı | president.gov.mt |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Malta prezidenti hökumətin hər üç qoluna birbaşa və ya dolayısı ilə cavabdehdir. O, Parlamentin üzvüdür və məhkəmə hakimiyyətinin təyin edilməsinə cavabdehdir. İcra hakimiyyəti nominal olaraq prezidentə tabedir, lakin praktikada baş nazir tərəfindən həyata keçirilir.[2]
Malta prezidentinin kabineti (maltaca: President ta' Malta) 13 dekabr 1974-cü ildə, Malta Millətlər Birliyinin tərkibində Respublika olduqdan sonra fəaliyyətə başladı. Kraliça II Elizabet dövlət başçısı və Malta kraliçası (maltaca: Reġina ta' Malta) olmadıqdan sonra, sonuncu general-qubernator ser Entoni Mamo Maltanın ilk prezidenti oldu.
Prezidentliyə namizəd vəzifəyə başlamazdan əvvəl Malta Nümayəndələr Palatasının qarşısında and içməlidir.
Andda deyilir: "Mən (namizədin adı), təntənəli surətdə and içirəm/təsdiq edirəm ki, mən Maltanın Prezidenti vəzifəsini sədaqətlə yerinə yetirəcəyəm və bacardığım qədər Malta Konstitusiyasını qoruyacam və müdafiə edəcəyəm.
Aşağıdakı hallarda şəxs prezident təyin oluna bilməz:
- Malta vətəndaşı deyilsə
- Ali Məhkəmənin Baş hakimi və ya hər hansı digər hakimi vəzifəsini tutur və ya bu vəzifələrdə çalışır
- Konstitusiyanın 109, 118 və 120-ci maddələrinə uyğun olaraq hər hansı dövlət vəzifəsinə təyin olunmaq hüququ olmayan vətəndaşlar.
Vəzifə sahibi Maltada olmadıqda, məzuniyyətdə və ya hər hansı digər səbəbdən Konstitusiya ilə ona həvalə edilmiş funksiyaları yerinə yetirə bilmirsə, bu funksiyalar müxalifət lideri ilə məsləhətləşdikdən sonra Baş nazir tərəfindən təyin olunan şəxs tərəfindən həyata keçirilir. Əgər belə bir şəxs təyin edilməzsə, prezidentin vəzifələrini Nümayəndələr Palatasının sədri yerinə yetirir.
Yuxarıda göstərilənlərə baxmayaraq, Prezident vəzifəsinə təyin olunduğu gündən beş il keçdikdən sonra vəzifə avtomatik boş qalmır. Konstitusiyada deyilir ki, Nümayəndələr Palatasının üçdə iki səs çoxluğu ilə dəstəklənən qətnamə əldə olunana qədər, Malta Prezidenti vəzifəsini tutan şəxs istənilən halda belə bir qərar qəbul olunana qədər vəzifəsində qalır.
Prezidentin səlahiyyətlərinə aşağıdakılar daxildir:[3]
- Prezident qanunları qəbul edir.
- Prezident baş nazirin tələbi ilə və ya hökumətə etimadsızlıq məsələsi qəbul edildikdən sonra Nümayəndələr Palatasını buraxa bilər.
- Prezident konstitusiya orqanlarının əksər üzvlərini təyin edir (baş nazirin razılığı ilə).
- Prezident xarici səfirləri qəbul edir.
- Prezident Nazirlər Kabinetinin və ya ona həvalə edilmiş nazirin tövsiyəsi ilə məhkum edilmiş şəxsləri əfv edə bilər (amnistiya deyil) və cəzaları azalda və ya azad edə bilər.
- Prezident Maltada verilən fəxri adlarının rəhbəridir.
- Prezident, xeyriyyə təşkilatlarına və fərdlərə kömək etmək məqsədi daşıyan xeyriyyəçilik qeyri-hökumət təşkilatı olan Malta İcma Fondunun rəsmi sədridir.
- Prezident Maltada fəxri adların, mükafatların və ordenlərin tanınmasına icazə verir. Belə səlahiyyətli şəxslərin adları Hökumət qəzetində dərc olunur.
Prezidentin rəsmi sarayı Maltanın paytaxtı Valletta şəhərində yerləşən Qrossmeysterlər Sarayıdır. Digər prezident iqamətgahlarına aşağıdakılar daxildir:
- San Anton Sarayı - Prezidentin rəsmi iqamətgah və faktiki rəsmi ofisi.[4]
- Verdala Sarayı (Buskett) - yay iqamətgahı.
Prezident vəzifəsi bu hallarda boş qalır:
- Prezident vəzifəsindən istefa verərsə
- Həmin vəzifəyə təyin olunduğu gündən beş il keçdikdə
- Nümayəndələr Palatasının ən azı üçdə ikisinin qərarı ilə vəzifə sahibi vəzifəsindən kənarlaşdırıldıqda
- Vəzifə sahibi Malta Nümayəndələr Palatasının ən azı üçdə ikisinin Qətnaməsi ilə öz vəzifəsinin funksiyalarını yerinə bilməməsi səbəbindən və ya yaramaz davranışa görə vəzifəsindən kənarlaşdırılarsa
- Prezident vəzifəsində öldüyü halda
Malta Konstitusiyası prezidentə qanunlara veto qoymaq səlahiyyəti vermir. Konstitusiyada nəzərdə tutulub ki, qanun layihəsinin təsdiqi prezidentə təqdim edildikdə, o, dərhal razılığını bildirməlidir. Beləliklə, Konstitusiya demokratik yolla seçilmiş Malta Hökumətinin qanunvericilik proqramının demokratik mandata malik olmayan Prezident tərəfindən məhdudlaşdırılmamasını təmin edir. Konstitusiya hüququ vəzifə ilə vəzifə sahibini fərqləndirir, prezident vəzifəsini yerinə yetirərkən sonuncudan şəxsi mövqesini kənara qoymağı tələb edir.
Praktikada vəzifədə olan prezidentlər bəzən bu ənənədən kənara çıxırlar və hərdən onların şəxsi fikirləri ilə ziddiyyət təşkil edən qanun layihələri təqdim olunarsa və ya dəyişikliklər üçün özəl lobbiçilik edilərsə, istefa verməklə hədələyirlər.[5] Bundan əlavə, Malta prezidenti praktiki olaraq qanunvericilikdə veto hüququndan istifadə edə bilər.