Sara Manafova-Namitokova

Sara Manafova (Namitokova) Məmməd Ağa qızı 19 oktyabr 1932-ci ildə Bakıda ziyalı ailəsində doğulmuşdur. 1956-cı ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbini, sonra isə Tiflis Rəssamlıq Akademiyasını bitirmişdir (1965). 1960-cı ildə incəsənətdə ilk müstəqil addımlarını atmağa başlamışdır. 1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir. 1969-cu ildən SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur. Həmin tarixdən sonra Sara Manafova SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin Ümumittifaq rəssamlar reyestrinə daxil edilmiş və onun əsərləri respublikada müsabiqəsiz ümumittifaq sərgilərində təqdim olunurdu və ümumittifaq rəssamlıq seminarlarında, xaricə beynəlxalq seminarlarında iştirak edirdi. Rəssamın əsərləri Tunis, Mərakeş, Əlcəzair, Bolqarıstan, İtaliya, Norveç, Finlandiya, Yaponiya, Türkiyə, İran, Almaniya, Polşa, Fransa, Danimarka və digər ölkələrdə nümayiş etdirilmişdir.^[1] 1987-ci ildə Moskvada, 1989-cu ildə Polşada, 2007-ci ildə Bakıda rəssamın fərdi sərgiləri keçirilmişdir. 1993-cü ildə UNESCO-nun Beynəlxalq Rəssamlar Assosiasiyasının üzvü seçilmişdir. Onun əsərləri bir çox muzey və qalereyaların kolleksiyasına daxil olmuşdur. Rəssamın tabloları; Şərq Xalqlarının İncəsənət Muzeyi (Rusiya, Moskva), Özbəkistan Dövlət Təsviri İncəsənət Muzeyi (Daşkənd), İncəsənət Qalereyası (Sumqayıt), Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi (Bakı), Dövlət Sərgi Qalereyası (Bakı), o cümlədən bütün dünya üzrə bir çox şəxsi kolleksiyalara daxildir.^[1] O, şəkil çəkmədən yaşaya bilməzdi və bütün həyatını başlanğıcdan sona qədər incəsənətə həsr etmişdi. Xəstəliyinə cəmi bir ay qalmış yeni əsər üzərində işləməyə başlamışdı lakin rəssamın son tablosu tamamlanmamış qalır... O, 2007-ci il avqustun 13-də Bakı şəhərində vəfat etmiş və Maştağa qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Sara Manafova-nın romantik və emosional əsərləri, müasirlik və milli orijinallığı ilə diqqəti cəlb etmiş. Moskva şəhərində 1968 ildə keçirilən sərgidə, rəssamın idman mövzusunda "Gənclik" adlı əsəri nümayiş etdirilmişdir. “Oxatan” adlı digəri əsər Münhendə keçirilən Beynəlxalq Olimpiya sərgisində maraqla qarşılanmışdır. Sərgilərdən sonra bu tablolar muxtəlif jurnal, açıqca və pannolarda çap olunmuş və Sovet İttifaqının bütün idman saraylarında divar rəsmləri arasında yayılmışdır. Vyetnam müharibəsi ilə bağlı, 1970 ildə yaradılmış "Sonqmi kəndinin əhalisinin xatirəsinə" triptix, beynəlxalq səviyədə çox uğurla qarşılanmiş və dünyanın bir çox ölkələrində nümayiş etdirilmişdir.

Şərq və Qərb incəsənətinin zəngin ənənələrinin sintezi, Sara Manafovanın bütün rəngkarlıq və qrafik əsərlərində öz əksini tapmışdır. Rəssam öz üslubu axtarışında milli adət-ənənələrə və nəsildən-nəslə ötürülən yaddaşa müraciət edirdi. Bu axtarışlar "Abşeron haqqında poema" və "Azərbaycan. 1982-ci ilin baharı" triptixində öz əksini tapdı. Kompozisiyanın mərkəzində onun bir çox rəsmlərinin sevimli qəhrəmanı - Ana dayanır. 1985-ci ildə "Azərbaycan. 1982-ci ilin baharı" əsəri Yaponiyada keçirilən Ümumdünya sərgisində nümayiş etdirilmişdir.

Moskva şəhərində 1987-ci ildə keçirilən fərdi sərgsində Sara Manafova ilk dəfə olaraq, dahi şair Nizami Gəncəvinin yaradıcılığına həsr olunmuş "Yeddi gözəl" poeması əsasında əsərlərinin yeni silsiləsini nümayiş etdirmiş və Nizami poeziyasını təsvirlərdə tamamilə yeni yozumunu təmsil etmişdir. Bu əsərlər illüstrasiya deyil, poeziya aləmində fəlsəfi məna ilə dolu müstəqil bədii obrazlardır. "Yeddi gözəl"-in hər hekayəsi Nizami ideyasına görə müəyyən rəng-simvolda çəkilmişdir. Burada Sara Manafovanın yaratdığı üslub qismən Şərq miniatürünü xatırladır. "Yeddi gözəl" poemasının motivləri əsasında işlənmiş silsilə əsərlərdə bu xüsusilə nəzərə çarpır və muassir miniatür sayıla bilər.

Sara Manafova öz yaradıcılığında həmişə gözlənilməz, müxtəlif və qeyri-adiliklə seçilib. Rəssamın xüsusi dəst-xətti ilə, 2000-ci ildə yaradılmış "Tatuaj. Epataj" silsilə tablolarında özünü göstərmiş, çox diskussiya yaratmışdır. Amma daimi olaraq, rəssamın əsərlərində bir xüsusiyyət təkrarlanır - qadın obrazı və qadın dünyasına böyük məhəbbəti. Psixoloji portret ustası Sara Manafova özünəməxsus xüsusi portret janrını yaratmış. Onun dünya şöhrəti qazanmış məşhur əsərləri: "Fleyta çalan qız", "Quşlu qız", "Sevda xanımın portreti", "Qızın portreti" həmin xüsusiyyətləri vurğulayır. Miniatür üslubunda yaradılmış "İçərişəhər" silsiləsi, "Qadın hamamı" və "Novruz bayramı" kimi əsərlərdə diqqəti cəlb etmişdir.^[2]

Peşəkarlıq, ruh yüksəkliyi, dünyanın parlaq və rəngli təsvirləri, Sara Manafovanın yaradıcılığının başlıca fərqləndirici cəhətləridir. Məhəmməd Füzulinin anadan olmasının 500 illiyinə həsr olunmuş sərgidə ölməz poeması "Leyli və Məcnun" mövzusunda fəlsəfi triptixidir, böyük maraq oyatmışdır. Rəssama rəngkarlıqdan qrafikaya qədər istənilən texnika bəlli idi. Onun yaradıcılığında xüsusi yeri portret tutsada, natürmort və mənzərə janrlarına da müraciət edirdi. Bütün yaradıcılıq zamanı rəssam müxtəlif janrlarda, üslublarda və texnikada çoxlu tablolar və qrafik əsərlər yaradmışdır. Sara Manafova həyatda da, sənətdə də böyük romantik və gözəl insan olmuşdur. Gözəlliyi və sevgini həqiqətin son mərhələsi kimi tərənnüm edən sənətkar, hisslərini tamaşaçılara öz tabloları vasitəsilə çatdırırdı və bütün həyatını incəsənətə həsr etmişdir.

• Rəssamlıq

1. Баннаева Н. Птица тайны и печали. Азербайджанские Известия. 2007.
2. Габибов Н.Д. Живопись Советского Азербайджана. Советский художник. 1986.
3. Энверли Э. Жизнь в другом измерении. Мемориал. 2015.

• Манафова Сара - художник, заслуженный деятель искусств
• "https://vladimirkrym.livejournal.com/12338742.html" (rus). https://vladimirkrym.livejournal.com. 19 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 yanvar 2026.