Zelkova carpinifolia (lat. Zelkova carpinifolia) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin qarağackimilər fəsiləsinin zelkova cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir –EN B1ab(i, ii, iii, iv, v)c(iii) + 2b(i) c (ii, iii). Azərbaycanın nadir növüdür.
| Zelkova carpinifolia | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | ||||||||
| Elmi təsnifat | ||||||||
|
Domen: Klad: Ranqsız: Aləm: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Dəstə: Fəsilə: Cins: Növ: Zelkova carpinifolia |
||||||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||||||
|
||||||||
| ||||||||
20(15)-25(35) m hündürlükdə ağacdır, oduncağı 2 m diametrində, boz-qonurumtul rəngdədir. Budaqlarının yarpaqları yumurtavari, (1,5) 2–3,5 (4,6) sm uzunluqda, sivri, qaidədə qeyri–bərəabəryanlı, aşağıda damarlar boyunca qısA, yumşaqtüklü, oturaq və ya 0,5 (1) mm uzunluqda saplaqı, kənarları küt dişlidir. Dişicikli çiçəkləri zəngçiçəyi quruluşunda, yaşılımtıl–ağ və ya qonurdur. Fındıqcığı küncvari, qısa yumşaq tüklü və ya çılpaq, qırılı, yaşılımtıl, birtoxumlu, buruncuğu fındıqcığın təpəsinin altında yerləşir.
Çiçəkləməsi mart, meyvə əmələgətirmə dövrü avqust-sentyabr aylarıdır. Toxum və vegetativ yolla çoxalr, mezofitdir, arandan orta dağ qurşağına kimi, meşələrdə Parrotia persica, Carpinus caucasica, Quercus castaneifolia, Mespilus germanica, Ulmus foliaceae bitkilərindən təşkil olunmuş senozlarda komponent kimi iştirak edir. Dekorativ bitkidir. Lənkəran ovalığının meşə zolaqlarının qorunmasında və dağ yamaclarında meşələrin salınmasında istifadə oluna bilər.
Kiçik Qafqazın mərkəzi və cənub rayonları (Şuşa, Füzuli), Lənkəran ovalığı və Lənkəranın dağlıq hissəsi (Masallı rayonu –İstisu sanatoriyası ətrafında olan eşələrdə və Yardımlı, Lənkəran, Lerik, Astara rayonlarının meşələrində).
Populyasiyaları məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.
Antropogen təsir (ağacların qırılması).
Hirkan Milli Parkında mühafizə olunur. Təbii meşələrin kəsilməsi üzərində nəzarəti gücləndirmək tələb olunur.
- Rhamnus carpinifolia Pall.
- Abelicea crenata Baill.
- Abelicea ulmoides Kuntze
- Planera carpinifolia (Pall.) P.Watson
- Planera crenata Michx.
- Zelkova crenata Van Houtte
- Zelkova ulmoides C.K.Schneid.
- Rhamnus ulmoides Gueldenst.
- Abelicea sibirica Raf.
- Planera repens Lavallée
- Planera richardii Michx.
- Ulmus nemoralis Aiton
- Ulmus polygama Juss. ex Poir.
- Zelkova carpinifolia var. microphylla K.Koch
- Zelkova carpinifolia subsp. yomraensis Anşin & Gerçek
- Zelkova hyrcana Grossh. & Jarm.